Kalkoengier

Kalkoengier
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse fûgels (Aves) skift giereftigen fan de Nije Wrâld (Cathartiformes) famylje gierfûgels fan de Nije Wrâld (Cathartidae) skaai kalkoengieren (Cathartes)
soarte
Cathartes aura
Linnaeus, 1758
IUCN-status: feilich
ferspriedingsgebiet
simmerfûgel      stânfûgel

Net te betiizjen mei de readkopgier (Sarcogyps cavus), in oare rôffûgel.

De kalkoengier (Cathartes aura), ek wol de readkopgier neamd (al is dat ek de namme fan in oare fûgel) is in rôffûgel út 'e famylje fan 'e gierfûgels fan de Nije Wrâld (Cathartidae). It is de meast algemiene gier fan 'e Amearika's en stiet bekend om syn bûtengewoane rookfermogen.

Beskriuwing

Fleanende readkopgier.

De kalkoengier is in grutte fûgel mei in wjukspanne fan 160 oant 183 sm en in gewicht tusken de 0,8 en 2,3 kg. It fearrekleed is hast hielendal swartbrún, mar de slachpennen oan 'e ûnderkant fan 'e wjukken binne sulvergriis, wat in opfallend kontrast jout as de fûgel fljocht. De kop is lyts yn ferhâlding ta it lichem, keal en read fan kleur, krekt lykas by in kalkoen (dêrfandinne de namme).

De fûgel fljocht op in hiel karakteristike wize: hy hâldt de wjukken yn in lichte V-foarm en skommelt faak in bytsje hinne en wer yn 'e loft, sels as der mar in bytsje wyn stiet.

Fersprieding

De kalkoengier hat in ûnbidich ferspriedingsgebiet dat rint fan it suden fan Kanada oant de súdpunt fan Súd-Amearika (Fjoerlân). De populaasjes yn it noarden binne trekfûgels dy't winterdeis nei it suden fleane.

De kalkoengier past him maklik oan en komt yn in grut ferskaat oan biotopen foar. Se wurde yn iepen en healiepen gebieten oantroffen, lykas subtropyske bosken, strewellen, greiden en woastinen. Hy wurdt ek faak sjoen by minsklike delsettings, op lânbougrûn en oan autodiken, dêr't er it ies fan ferkearsstachtoffers fynt. Hy mijt lykas de measte gieren de tichte reinwâlden om't er dêr dreech lânje en opstige kin.

Undersoarten

Der wurde meastal fiif ûndersoarten erkend, dy't ferskille yn grutte en yn 'e tinten fan it swart en brún yn it fearrekleed:

• C. a. aura: De nominaatfoarm. Komt foar fan Meksiko oant it suden fan 'e Feriene Steaten.
• C. a. septentrionalis: De gruttere ûndersoarte fan it easten en noarden fan Noard-Amearika. Dizze fûgels binne trekfûgels.
• C. a. meridionalis: Komt foar yn it westen fan Noard-Amearika; liket in soad op septentrionalis.
• C. a. ruficollis: In ûndersoarte út Súd-Amearika (fan Kolombia oant it noarden fan Argentynje). De kop is faak wat mear oranje-read.
• C. a. jota: De grutste Súdamearikaanske foarm, dy't fral oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan en yn it Andesberchtme libbet.

Ekology

Oars as de measte oare rôffûgels fertrouwt de kalkoengier net allinne op 'e eagen, mar foaral op 'e noas. Hy kin de geur fan ethylmerkaptaan (in gas dat frijkomt by ferrotsjen) op grutte ôfstân opspoare. Troch dit fermogen kin er karkassen fine dy't ûnder it blêdetek fan in bosk ferburgen lizze. Oare gieren, lykas de swarte gier (Coragyps atratus), dy't sels net goed rûke kinne, folgje de readkopgier faak om sa by it fretten te kommen. Kondors en oare gieren hawwe faak in ticht septum (skiedingsmuorre tusken de noasgatten), mar by de readkopgier kin der dwers troch de noasgatten hinne sjoen wurde.

In bysûnder skaaimerk is dat dizze fûgel oan urohydrosis docht: hy urinearret oer de eigen poaten om ôf te kuoljen, wêrby't it soer yn 'e urine tagelyk baktearjes op 'e poaten deadet.

Ferdigening

De kalkoengier hat in bysûndere, mar effektive manier om himsels te ferdedigjen. As er bedrige wurdt, koarret er syn healfertarre, tige soere en stjonkende ynhâld fan 'e mage oer de oanfaller hinne. Dat skrikt net allinne troch de geur ôf , mar it soer kin ek de eagen fan in rôfdier irritearje.

Fuortplanting

De fûgel makket gjin echt nêst, mar leit syn aaien (meastentiids twa) fuort op 'e grûn yn hoalen, tusken rotsen of yn holle beamstammen. Beide âlden briede de aaien út en fuorje de jongen troch it iten op te koarjen.

Status

De soarte wurdt troch de IUCN as net bedrige (least concern) beskôge. De populaasje is grut en stabyl, en de soarte kin him goed oanpassen oan in minsklike omjouwing.

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

BirdLife, oproppen op 28 april 2026. eBird, oproppen op 28 april 2026. Birds of the World, oproppen op 28 april 2026. Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Cathartes aura fan Wikimedia Commons.