Gifslang

In gifslang is in reptyl út it ûnderskift fan 'e slangen (Serpentes) dat by steat is om gif te produsearjen. It giet dêrby om likernôch 725 soarten slangen, oftewol om-ende-by 18,6% fan 'e 3.900 ûnderskate slangesoarten dy't wrâldwiid foarkomme. Ta de gifslangen hearre mar soarten út 4 (fan 'e ±50) slangefamyljes, mar dêrûnder binne wol guon fan 'e bekendste kloften slangen, lykas njirren, rattelslangen, kobra's, mamba's, pofnjirren, seeslangen, kraiten, platsturten of seekraiten, koraalslangen, mokkasinslangen en brune slangen.

Taksonomy

Gifslangen hearre ta fjouwer ûnderskate taksonomyske famyljes: de njirren (Viperidae), de graafnjirren (Atractaspididae), de koraalslangeftigen (Elapidae) en de glêde slangen (Colubridae), hoewol't fan dy lêste kloft lang net alle soarten giftich binne en allinnich de beamslang (Dispholidus typus) gefaarlik is foar minsken.

Giftigens is in skaaimerk dat gifslangen diele mei beskate oan 'e slangen besibbe groepen hagedissen: de roofhagedissen (Helodermatidae), mei as bekendste soarte it Gilameunster (Heloderma suspectum), en de faranen (Varanidae), mei as bekenste soarte de Komodofaraan (Varanus komodoensis). Mei-inoar foarmje dy groepen binnen it skift fan 'e skobhûdigen (Squamata) de rangleaze klade fan 'e gifskobhûdigen (Toxicofera).

Tatsjinning fan gif

Gifslangen brûke harren gif om har proaien te oerweldigjen. It komt mar selden foar dat se it ynsette ta selsferdigening. It gif is eins in oanpaste foarm fan flibe, dy't by de proai yn 'e bloedsomrin ynjektearre wurdt troch in byt. By de njirren, graafnjirren en koraalslangeftigen binne de lange hoektosken hol en steane se yn ferbining mei klieren wêryn't it gif oanmakke wurdt. By de giftige soarten fan 'e glêde slangen, de saneamde 'efterhoektoskigen', binne de hoektosken solide mar hawwe se oan 'e efterkant in lytse fertikale skreef dêr't it gif trochhinne rint yn 'e bytwûne.

Gifslangen binne oer it algemien fan natuere net agressyf en falle net samar minsken oan om't minsken fierstente grut binne om troch te slokken en dêrom bûten de proaiseleksje fan alle gifslangen falle. Redens om wol in minske oan te fallen, kinne wêze: dat de slang ferwûne en dêrtroch betize en agressyf is, dat de minske de slang skrikke lit, dat de slang him bedrige fielt of dat de slang (bgl. troch kweajonges) moedwillich provosearre wurdt.

Gefolgen

Net alle gifslangen binne like giftich. Guon soarten binne bygelyks giftich genôch om in kjifdier te deadzjen, mar net giftich genôch om in hûn te deadzjen. Oaren binne giftich genôch om in hûn te deadzjen, wylst minsken in byt wol oerlibje kinne. Wer oaren binne sa giftich dat ien doazis wol tsien minsken deadzje kin. It resultaat fan 'e byt fan in gifslang hinget sadwaande sterk ôf fan hokker soarte de byt ôfkomstich is. Oard is it ek tige fan belang hoe'n grutte doazis men binnenkrigen hat. Ek de lokaasje fan 'e byt op it lichem kin ferskil útmeitsje (wat fierder by it hert wei wat better). Slangegif hat sawol neurotoksyske as hemotoksyske eigenskippen. Dat betsjut dat in slangebyt min ticht wol om't it bloed troch it gif net stjurje wol, mar ek dat slangegif it senuwstelsel oanfalt, wat ta slimme pine liedt.

Guon soarten kobra's, de saneamde spuiende kobra's, kinne har gif net alllinnich troch in byt ôfleverje, mar kinne ek gif spuie yn 'e rjochting fan datjinge dat se as in bedriging beskôgje. As men har gif op dy manear yn 'e eagen kriget, kin it wol ta blinens liede.

Fan 'e likernôch 725 ûnderskate soarten gifslangen wrâldwiid hawwe mar 250 soarten in gif dat sterk genôch is om in minske te deadzjen. Nettsjinsteande dat moat men nei it oprinnen fan in slangebyt altyd fuortendaliks medyske fersoarging sykje. Foar de measte soarten slangegif bestiet wol in anty-gif dat gâns helpe kin by de genêzing fan 'e byt.

Der bestiet oangeande it resultaat fan slangebiten in grutte kleau tusken de Westerske wrâld en ûntwikkelingslannen. Yn Austraalje, ien fan 'e lannen mei de measte ekstreem giftige slangen, komt yn trochsneed mar 1 persoan yn 't jier om troch in slangebyt. Yn Yndia komme jiers wol 50.000 minsken om troch slangebiten. Om't Yndia in befolking hat dy't 50 kear sa grut is as dy fan Austraalje, soe dat oantal by in gelikense sitewaasje op 50 deaden yn 't jier lizze moatte. It ferskil sit him dêr yn 'e beskikberens fan 'e juste medyske fersoarging, hoewol't ek it feit in rol spilet dat yn Yndia de lânbou faak noch mei de hân giet, wat minsken nauwer mei slangen yn kontakt bringt as wannear't men op 'e trekker sit.

De giftichste gifslangen

Der besteane ferskate manearen om giftigens by slangen te mjitten, en wat de giftichste slangen binne, hinget sadwaande ôf fan 'e metoade dy't brûkt wurdt. Guon boarnen jouwe de folgjende top 10:^[1]^[2]^[3]

de ynlânske taipan (Oxyuranus microlepidotus) út Austraalje
Dubois' seeslang (Aipysurus duboisii) út 'e súdwestlike Stille Oseaan
de brune slang (Pseudonaja textilis) út Austraalje
de gielbealchseeslang (Hydrophis platurus) út 'e hiele Stille en Yndyske Oseaan
Perons seeslang (Hydrophis peronii) út 'e Súdsineeske See, de seeën fan 'e Yndyske Arsjipel en de Koraalsee
de taipan (Oxyuranus scutellatus) út Austraalje
de rjustreekte krait (Bungarus multicinctus) út noardlik Súdeast-Aazje, súdlik Sina, Hainan en Taiwan
de swartbânplatsturt of swartbânseekrait (Laticauda semifasciata) út 'e westlike Stille Oseaan
de Australyske tigerslang (Notechis scutatus) út Austraalje
de snaffelseeslang (Hydrophis schistosus) út 'e Perzyske Golf, Yndyske Oseaan, seeën fan 'e Yndyske Arsjipel en Golf fan Tailân

In oare boarne jout de folgjende top 10:^[4]

de taipan (Oxyuranus scutellatus) út Austraalje
de ynlânske taipan (Oxyuranus microlepidotus) út Austraalje
de wâldkobra (Naja melanoleuca) út Afrika
Dubois' seeslang (Aipysurus duboisii) út 'e súdwestlike Stille Oseaan
de brune slang (Pseudonaja textilis) út Austraalje
de swarte mamba (Dendroaspis polylepis) út Afrika
Russells njirre (Daboia russelii) út Yndia
de beamslang (Dispholidus typus) út Afrika
de keningskobra (Ophiophagus hannah) út Súd- en Súdeast-Aazje
de rûge lânspuntslang (Bothrops asper) út Midden-Amearika en it noardeasten fan Súd-Amearika

Gifslangen yn Nederlân

Yn Nederlân komme mar trije soarten slangen foar: de njirre (Vipera berus), de ringslang (Natrix natrix) en de glêde slang (Coronella austriaca). De blynslang (Anguis fragilis), dy't ek yn Nederlân libbet, is nettsjinsteande de namme gjin slang mar in poatleaze hagedis. Fan 'e neamde trije soarten slangen is inkeld de njirre in gifslang. Syn byt is yn teory foar minsken gefaarlik, yn 'e sin dat men jin der goed siik fan fiele kin. Mar yn 'e praktyk komt in njirrebyt yn Nederlân mar tige selden foar: likernôch trije kear yn 't jier. Yn 'e medyske literatuer wurde yn Nederlân mar trije gefallen neamd wêryn't in njirrebyt ta de dea fan in persoan late, de lêste kear yn 1946. (Ta ferliking: yn 2006 wiene der yn Nederlân 50.000 gefallen fan minsken dy't troch in hûn biten waarden, en fan 1996 oant 2006 wiene der yn Nederlân 15 gefallen fan minsken dy't ferstoaren troch in hûnebyt.)^[5]

Sjoch ek

wjirchslang

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Foar boarnen en oare literatuer, sjoch ûnder: References, op dizze side.

Wikimedia Commons

Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Venomous snakes fan Wikimedia Commons.

[1] Broad, A.J., Sutherland, S.K. en Coulter, A.R., The Lethality in Mice of Dangerous Australian and Other Snake Venom, yn: Toxicon, (1979), 17 (6), s. 661–664 (PDF).

[2] Fry, B.G., Snakes Venom LD₅₀ – List of Available Data and Sorted by Route of Injection, op: VenomDoc.com, 24 febrewaris 2012 (argivearre).

[3] ——, Facts and Figures: World's Most Venomous Snakes, Australian Venom Research Unit, Universiteit fan Melbourne, 11 jannewaris 2014 (argivearre)

[4] Top 10 fan giftichste slangen op A-Z Animals

[5] Braun, Bart, Meestal ga je niet dood, yn: Leids Universitair Weekblad "Mare", 12 oktober 2011.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]