Feankoloniaalsk
It Feankoloniaalsk is in foarm fan it Grinslânsk, dat sprutsen wurdt yn de Grinzer feankoloanjes yn it easten fan de provinsje Grinslân. It dialekt komt benammen foar yn de gemeenten Stedskanaal, Veendam en Pekela. Troch de skiednis fan de feanôfgraving en de migraasje fan arbeiders út ferskate regio's hat it Feankoloniaalsk him ûntwikkele ta in fariant fan it Grinslânsk mei eigen lûd- en wurdskatskaaimerken.
Skiednis
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]It Feankoloniaalsk ûntstie yn de 17e en 18e iuw, doe't de feangebieten yn eastlik Grins ûntgûn waarden. Arbeiders út Grins, Drinte, Fryslân en oare parten fan de Republyk kamen nei de nije feankoloanjes. Troch it kontakt tusken dy befolkingsgroepen ûntstie der in pleatslike spraakfoarm dy't nau besibbe bleau oan it Grinslânsk, mar ek ynfloeden fan benammen it Drintsk en it Nederlânsk opnaam.
Yn de 20e iuw naam it gebrûk fan it dialekt ôf troch tanimmende ferstêdeliking, ûnderwiis yn it Standertnederlânsk en de ynfloed fan radio en telefyzje. Dochs wurdt it dialekt noch altyd troch in part fan de befolking brûkt, benammen yn ynformele sitewaasjes.
Fersprieding
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]It Feankoloniaalsk wurdt benammen sprutsen yn:
De grinzen mei it Drintsk binne net skerp; yn it suden komme oergongsdialekten foar.
Skaaimerken
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]It Feankoloniaalsk heart ta de Nedersaksyske dialekten. In tal opfallende skaaimerken binne:
- in wurdskat dy't foar in grut part oerienkomt mei it Grinslânsk;
- guon útspraakferskillen yn ferliking mei it Westerkertiersk en Hogelânstersk;
- ynfloeden út it Drintsk, benammen yn de súdlike feankoloanjes;
- in relatyf sterke ynfloed fan it Standertnederlânsk yn de moderne sprektaal.
Foarbylden
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]| Feankoloniaalsk | Frysk |
|---|---|
| Hou gait 't? | Hoe is it? |
| Ik goa noar hoes. | Ik sil nei hûs. |
| Dat is nait goud. | Dat is net goed. |
| Moi! | Hoi! |
Kultuer
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]It Feankoloniaalsk spilet in rol yn de regionale identiteit fan de Grinzer feankoloanjes. It wurdt brûkt yn pleatslike muzyk, kabaret en amateurtoaniel, en komt ek geregeld foar yn streekmedia en by kulturele eveneminten.
Besibbe dialekten
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Sjoch ek
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Literatuer
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]- Ter Laan, K. Nieuw Groninger Woordenboek.
- Entjes, H. Ferskate publikaasjes oer Grinske dialekten.
- Publikaasjes fan it Streektaalcentrum Grins.