Dwerchearn

Dwerchearn
taksonomy
ryk dieren (Animalia) stamme rêchstringdieren (Chordata) klasse fûgels (Aves) skift haukeftigen (Accipitriformes) famylje haukfûgels (Accipitridae) skaai dwerchearnen (Hieraaetus)
soarte
Hieraaetus pennatus
(Gmelin, 1788)
IUCN-status:
ferspriedingsgebiet
simmerfûgel (briedgebiet)      stânfûgel      wintergast      trekfûgel

De dwerchearn (Hieraaetus pennatus, synonym: Aquila pennata) is in fûgel út de famylje fan 'e haukfûgels (Accipitridae).

Skaaimerken

De fûgel is 46 oant 52 sentimeter lang en hat in spanwiidte fan 110 oant 135 sentimeter, wat sawat it formaat fan in mûzefalk is. Yn 'e flecht lykje de wjukken lykwols folle rjochthoekiger en hawwe se dúdlike "fingers" (slachpinnen) oan 'e úteinen lykas by de gruttere earnen.

Donkere morf.

De dwerchearn is tige fariabel fan kleur en hat in ljochte en in donkere foarm. De measte fûgels fertsjintwurdigje de ljochte foarm. De ûnderkant fan 'e romp en de foarste helte fan 'e wjukken (de wjukdekfearren) binne hiel ljocht, fariearjend fan krêmwyt oant ljochtgriis. De slachpinnen binne donkergriis oant swart. De kop en de rêch binne ljochtbrún en op 'e skouders sitte faak twa opfallende ljochte, hast wite plakken.

De donkere foarm is fan ûnder hast hielendal donker en de romp en de wjukdekfearren binne donkerbrún oant readbrún. Der rint in noch donkerder brede bân oer de midden fan 'e wjukken. Opfallend is dat de fingers oan 'e úteinen faak wer wat ljochter lykje. Fan boppe is dizze foarm hast folslein donkerbrún lykas de gewoane mûzefalk, mar dan mei in folslein befearre "broek" oan 'e poaten.

Kleurfoarmen fan 'e dwerchearn

Ljochte foarm	Donkere foarm
Romp en wjukdekfearren: witich oant ljochtgriis. Slachpinnen: donkergriis oant swart. Skaaimerk: dúdlik twakleurich uterlik yn 'e flecht.	Romp en wjukdekfearren: donkerbrún oant waarm readbrún. Slachpinnen: donker mei in noch tsjusterdere bân oer de wjuk. Skaaimerk: sjocht der fan ûnder hast hielendal ienkleurich donker út.

Fersprieding

Dwerchearnen komme foar yn Súd- en East-Europa. Bûten Europa libje se yn Lyts-Aazje en fierder nei West- en Sintraal-Aazje oant yn Mongoalje en West-Sina. It is foar it grutste part in trekfûgel dy't winterdeis nei it suden lûkt, rjochting Afrika besuden de Sahara of it Yndyske subkontinent. Yn Súd-Afrika libbet in aparte populaasje dy't dêr it hiele jier troch bliuwt (stânfûgels).

It leefgebiet bestiet út mingde leaf- en dinnebosken dy't grinzgje oan grutte iepen flakten, yn heuvellânskippen en bergen. Se libje oant 2000 meter op 'e Balkan, 2700 meter yn Noard-Afrika en sels oant 3000 meter yn it Himalayaberchtme.

Foarkommen yn West-Europa

Yn West- en Noard-Jeropa is de dwerchearn in swalker. Yn 1995 hat foar it earst in pearke bret yn Dútslân. Yn Nederlân wurdt de dwerchearn sûnt 1992 hast alle jierren waarnommen.

Undersoarten

De dwerchearn wurdt ûnderferdield yn fjouwer erkende ûndersoarten:

• Hieraaetus pennatus harterti (Sushkin, 1906) – komt foar yn Sintraal-Aazje, fan Kazachstan oant Mongoalje en East-Sina.
• Hieraaetus pennatus milvoides (Jerdon, 1939) – komt foar yn it Yndyske subkontinent en omlizzende gebieten.
• Hieraaetus pennatus minisculus (Clancey, 1980) – in aparte populaasje fan stânfûgels dy't foarkomt yn Súd-Afrika.
• Hieraaetus pennatus pennatus (Gmelin, 1788) – de nominaatfoarm; briedt yn Súd-Europa, Noard-Afrika en West-Aazje en oerwinteret benammen yn Afrika besuden de Sahara.

De ferskillen tusken de ûndersoarten ha fral mei de grutte en de fersprieding te meitsjen. Yn it gefal fan 'e Súdafrikaanske ûndersoare spilet ek it trekgedrach in rol. Alle ûndersoarten ha sawol in ljochte as in donkere foarm. Dat is in genetyske fariaasje dy't by alle populaasjes foarkomt.

Hâlden en dragen

De dwerchearn yt fûgels en lytse sûchdieren. De proaien wurde yn in tige rappe dûkflecht fanút de loft grepen.

Ein april of begjin maaie leit it wyfke meastentiids twa aaien. De aaien binne wyt fan kleur mei wat ljochtbrune of grize plakken. It brieden duorret 37 oant 40 dagen. It wyfke nimt it grutste part fan it brieden foar har rekken en it mantsje jaget op 'e proaien en bringt it iten nei it nêst ta. As de jongen út it aai komme, bliuwt it wyfke de earste pear wiken op it nêst om de piken waarm te hâlden en te fuorjen mei it iten dat it mantsje bringt. Nei likernôch 50 oant 54 dagen (ein july of begjin augustus) fleane de jonge fûgels út. Hja wurde dêrnei noch twa oant trije wiken troch de âlden fuorre.

Status

De dwerchearn hat in grut ferspriedingsgebiet en dêrtroch is de kâns op útstjerren hiel lyts. De Europeeske populaasje wurdt op 23.300 oant 30.300 pearkes rûsd, wat op 46.600 oant 60.500 folwoeksen fûgels delkomt (BirdLife International). Rûchwei foarmet Europa 31% fan it totale ferspriedingsgebiet. Op basis dêrfan wurdt útgien fan in totale wrâldpopulaasje fan 150.000 oant 195.000 folwoeksen fûgels, al is der fierder ûndersyk nedich. De Noardafrikaanske populaasje wurdt rûsd op likernôch 10.000 pearkes (20.000 folwoeksen fûgels).

Oannommen wurdt dat de trend fan 'e populaasje stabyl is. De IUCN kategorisearret de dwerchearn dêrom as net bedrige (Least Concern).

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

BirdLife International, oproppen 3 juny 2026. eBird, oproppen 3 juny 2026. Birds of the World, oproppen 3 juny 2026. Eaglewach, oproppen 3 juny 2026 Commons Wikimedia Commons  Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory dwerchearn fan Wikimedia Commons.