Dom fan Limburch oan de Lahn

Ut Wikipedy
Jump to navigation Jump to search
Dom fan Limburch oan de Lahn
Limburger Dom
De domtsjerke boppe de âlde binnenstêd fan Limburch oan de Lahn
De domtsjerke boppe de âlde binnenstêd fan
Limburch oan de Lahn
lokaasje
lân Flag of Germany.svg Dútslân
bûnslân Flag of Hesse.svg Hessen
regio Gjin Flagge (Bekend).PNG Gießen
distrikt DEU Landkreis Limburg-Weilburg COA.svg Limburg-Weilburg
plak Wappen limburg color.png Limburch oan de Lahn
koördinaten 50°23′20″N 8°04′02″E
bysûnderheden
type bouwurk tsjerkegebou
subtype katedraal
boujier 1235 (foltôge)
boustyl romaansk
oare ynformaasje
hichte 66 m (wêrfan tuorren 37 m)
lingte 54 m
breedte 35 m

De Dom fan Limburch oan de Lahn is in katedraal yn 'e stêd Limburch oan de Lahn, dy't oan 'e rivier de Lahn yn 'e Dútske dielsteat Hessen leit. De oan Sint-Joaris wijde tsjerke is de haadtsjerke fan it yn 1829 stifte bisdom Limburch oan de Lahn. De tsjerke waard tusken 1190 en 1235 op in rots boud en is troch de hege lizzing yn 'e wide omkriten te sjen. De domtsjerke wurdt oer it ginneraal beskôge as ien fan 'e meast folmakke foarbylden fan romaanske boukeunst, ek al binne der iere goatyske styleleminten yn waar te nimmen.

Foargongers[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Wannear't in earste tsjerke op de Limburger rots oan de Lahn boud waard, is net mear te efterheljen. Neffens in berjocht yn in nekrology fan it Kastorsticht yn Koblenz soe aartsbiskop Hetti fan Trier (814-147) yn Lympurgensis oan de hillige Joaris in tsjerke wijd ha. Foar it feit dat der al yn de 9e iuw in tsjerke stien hat, sprekke archeologyske fynsten ûnder tsjerke en om de Michaëlkapel hinne, lykas grêven út de Karolingyske tiid. Bewizen binne der lykwols net, der binne gjin bouresten fûn en der falt likemin wat te sizzen oer de oarspronklike beskermhillige. Om't it berjocht pas yn de 16e iuw skreaun is, bliuwt it yn it ûndersyk in striidkwestje.

Op 10 febrewaris 910 stelde kening Loadewyk IV it Bern in skinkingsoarkonde op foar it stiftsjen fan in koarhearensticht, dêr't de doedestiidske greve fan it goa Niederlahn mei belest wie. De bou fan de kleastertsjerke begûn hast fuort dêrnei. De kar foar Sint-Joaris as tsjerkepatroan waard yn in keizerlik dokumint út it jier 940 fan Otto I neamd. Doe wie de tsjerke nei alle gedachten al foltôge. Under it skip fan de hjoeddeiske tsjerke binne bei opgrafings yn de 20e iuw resten fûn fan dit earste godshûs.

De hoeddeiske bou[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Grêfplaat Konrad Kurzbold, stifter fan de bou

Neffens dendrochronologysk ûndersyk en de stylfoarmen fan de ûnderste boudielen fan de tsjintwurdige tsjerke kin der fan út gien wurde dat it boubegjin yn de jierren 1180-1190 lei. De wijding fan it godshûs fûn plak yn it jier 1235 troch de aartsbiskop fan Trier. De tsjerke krige twa patroanhilligen: Sint-Joaris en Nikolaas fan Myra. Wa't de lieding fan de bou hie is net bekend.

It liket der op dat de tsjerke yn fjouwer boufazes ta stân kaam. De lêste fan dizze fjouwer fazes, dy't de noardlike kant fan it transept en it koar omfettet, ferriedt dúdlik goatyske ynfloeden.

Foar de bou fan de tsjerke stie yn de lêste twa fazes de katedraal fan Reims model. De Maria-Himelfearttsjerke yn Andernach waard likernôch yn deselde tiid boud as de Limburger tsjerke en it is mooglik dat ek dizze tsjerke teminsten foar in part model stien hat foar de Limburger dom.

Yn 1802 kaam der troch de sekularisaasje in ein oan it sticht yn Limburch oan de Lahn. De kleastergebouwen kamen as in kompensaasje foar it ferlies fan it Greefskip Nassau-Saarbrücken oan de lofter kant fan de Ryn yn hannen fan it Hûs Nassau en de tsjerke waard fierder brûkt as parochytsjerke. Op oantrunen fan de hertoch fan Nassau waard yn 1827 it bisdom Limburch oan de Lahn oprjochte. Njonken it gebiet fan it hertochdom hearde ek de frije stêd Frankfurt by it bisdom. De Sint-Joaristsjerke waard no ornearre om de katedraal fan it nije bisdom te wurden.

Ynterieur

De earste biskop fan Limburch oan de Lahn wie Jakob Brand (1827 to 1833). It bisdom telt no ûngefear 700.000 katoliken en is ien fan de jongere Dútske bisdommen.

Arsjitektuer[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Haadportaal (detail)

De dom is in let-romaanske, trijskepige basilyk mei iere goatyske aksinten. It bouwurk is fan bûten ryk dekorearre en hat sân tuorren. It tal tuorren ferwiist symboalysk nei de sakraminten. De beide westlike tuorren binne 37 meter heech en foarmje tegearre de karakteristike westlike gevel. Sokke gevels mei twa tuorren wurde faker yn it Rynlân oantroffen, lykas yn Xanten, Andernach en Koblenz. De spitse fieringstoer hat in hichte fan 66 meter en riist boppe alle oare tuorren út. Dizze hichte krige de fieringspits nei it ynslaan fan de bliksem yn 1774. Mei de weropbou waard de spits doe 6,5 meter heger makke. De hoektuorren van it sudlike dwersskip binne yn 1863 tafoege.

Opfallend oan de westlike gevel is it roasfinster. Om it sintrale roasfinster binnen acht lytse roazetten groepearre. Op de hoeken fan it roasfinsterfjild binne de byldsjes fan de symboalen fan de fjouwer evangelisten oanbrocht. Nettsjinsteande de symmetry fan de dûbele tuorren is der in ryk ferskaat oan fariaasjes yn foarmen en boueleminten waar te nimmen. De boppeferdjipping fan de noardlike toer hat al goatyske boufoarmen yn it maaswurk fan de finsters. Der wurdt oannommen dat de twa bylden yn it haadportaal de stifter en boumaster fan de tsjerke foarstelle.

Yn de jierren 1872-1873 waard yn it ramt fan in restauraasje de mearkleurige bûtenbeskildering (wyt, read, oker, swart en grien) fan de domtsjerke oerstrutsen. Oan de hân fan kleurresten binne de kleuren fan it eksterieur fan foar dy tiid yn de jierren 1968-1972 rekonstruearre.

Ynterieur (seleksje)[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

  • Yn de Erasmuskapel fan it súdlike sydskip stiet it let-romaanske doopfont.
  • Op seis figuren stiet de grêftombe fan Konrad Kurzbold, de stifter fan it sticht. De plaat mei de byltenis fan Konrad Kurzbold is 13e-iuwsk; de figuren dêr't de plaat op rêst binne in stik âlder en datearje út de 11e iuw.
  • It krúsbyld yn de triomfbôge is let-goatysk en stamt út likernôch 1500.
  • Oan de súdlike kant fan it middenskip stiet in ryk bewurke, let-goatyske sakramintstoer.
  • It Anna-alter út it ein fan de 15e iuw heart net ta de oarspronklike ynrjochting fan de domtsjerke en kaam hjir earst tsjin it ein fan de 19e iuw telâne.
  • De Mariakapel besit in barok Madonnabyld út it begjin fan de 18e iuw. De altertafel dêr't it byld op stiet datearret út de boutiid fan de tsjerke.
  • Muorrefresko's binne oeral yn de katedraal te finen en datearje út ferskillende tiden.

Oargels[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Fresko's

Al yn de 14e iuw waard der skreaun oer it spyljen op in oargel yn de tsjerke. Yn 1443 wurde der twa oargels neamd. It hjoeddeiske oargel is yn 1978 troch de oargelbouwer Klais út Bonn boud. Ek de oargelkast is modern. It instrumint hat 60 registers ferdield oer fjouwer manualen en pedaal. De spyltrakturen binne mechanysk, de registertrakturen elektrysk.

Domskat[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

De tsjerkskat wurdt yn it dommuseum útstalt. Hjir binne tal fan keunstwurken te sjen út de rike skiednis fan de dom, û.o. in stauroteek mei stikjes hout fan it krús fan Kristus.

Ofbylden[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Keppeling om utens[bewurkje seksje | boarne bewurkje]

Wikimedia Commons Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Limburg Cathedral fan Wikimedia Commons.

Boarnen, noaten en referinsjes[boarne bewurkje]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Dizze side is foar in part in oersetting fan de Dútske Wikipedyside; sjoch foar de bewurkingsskiednis: [1]