Autun

	Autun
	Hôtel de Ville
	Emblemen
	Bestjoer
Lân	Frankryk
Regio	Boergonje-Franche-Comté
Departemint	Saône-et-Loire
Arrondissemint	Autun
	Sifers
Ynwennertal	13.172 (2023)
Oerflak	61,52 km²
Befolkingsticht.	214 ynw./km²
Stêdekloft	23.727 (2025)
Hichte	280-642 m
	Oar
Postkoade	71400
Tiidsône	UTC +1
Koördinaten	46°57' N 4°17' E
	Offisjele webside
	www.autun.com
	Kaart
	; Posysje Autun yn Frankryk
	Kaart
	Gemeentekaart

Autunis in stêd yn 'e Frânske regio Boergonje. De stêd leit yn it departemint Saône-et-Loire.

Skiednis

Aldheid

Autun waard yn 'e tiid fan keizer Augustus as Augustodunum ('it fort fan Augustus') stifte. Augustus woe mei Augustuodunum in grutte stêd yn Galje bouwe, dy't tsjûge fan 'e macht fan it Romeinske Ryk. Augustodunum moast de haadstêd foar de Keltyske stamme fan 'e Aedui wurde en de stêd ferfong it âlde oppidum Bibracte as bestjoerlik en kultureel sintrum. Yn 'e Romeinske tiid ûntwikkele Autun him ta in wichtich sintrum mei poarten, stiennen muorren, in Romeinsk teäter en oare grutte monuminten en in soad dêrfan binne hjoed-de-dei noch te sjen. Autun wie ferneamd om syn skoallen (Latyn: Scholæ menianæ) foar retorica en wolsprekkendheid, dêr't studinten út it hiele Romeinske Ryk hinne gyngen. De stêd waard yn 356 n.Kr. belegere troch de Alemannen, mar it belis waard troch troepen fan keizer Julianus brutsen.

Iere midsiuwen

Nei de fal fan it Westromeinske Ryk bleau Autun in tsjerklik sintrum. Autun wie al ier in biskopsstêd. Yn 'e 6 en 7e iuw wienen der striid en politike feroaringen. Yn 532 fûn de Slach by Autun plak tusken legers fan 'e Franken en de Boergonjers. De slach waard troch de Franken wûn en dat hie ta gefolch dat de Boergonjers harren selsstannigens ferlearen. De hillige Leodegarius, in wichtige biskop fan Autun, waard yn 'e 7e iuw by ien fan dy politike konflikten fermoarde.

De stêd waard op 22 augustus 725 (of 731) oanfallen, beset en plondere troch in islamitysk leger ûnder oanfiering fan 'e Omajaden-generaal Anbassa ibn Suhaym al-Kalbi. Autun waard swier troffen troch dy ynvaazje en de oerfal hie in grutte ympakt op 'e bewenners.

Yn 888 waard de stêd troch Wytsings oerfallen en op 'e nij plondere. Yn 'e 10e iuw waard Autun de haadstêd fan in greefskip dat ûnder it hartochdom Boergonje foel.

Midsiuwen

De bou fan 'e nije Lazaruskatedraal sette om 1120 útein en yn 1132 waard de katedraal ynwijd. Fanwegen it romaanske byldhouwurk soe de katedraal ferneamd wurde. It timpaan fan 'e haadyngong wurdt hjoed-de-dei as in masterwurk fan Boergondyske romaanske keunst wurdearre. De stêd lei boppedat op ien fan 'e wichtige pylgerrûte's, wêrmei't Autun syn religieuze betsjutting fersterke.

Nije tiid

Oan 'e ein fan 'e 18e iuw waard Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord ta biskop fan Autun beneamd. Hy spile in foar in geastlike kontroversjele rol yn 'e Frânske Revolúsje. Hy stipe de revolúsjonêre prinsipes en krewearre foar ûnteigening fan tsjerklik eigendom. Paus Pius VI ekskommunisearre de biskop dêrom yn 1791 en om 't er syn posysje as revolúsjonêr wichtiger fûn as syn biskoplike funksje bleau er aktyf yn 'e polityk.

Om 1837 hinne begûn by Autun yn Frankryk de earste kommersjele eksploitaasje fan oalje-skaly, in stiente dat by it ferhitten oalje-eftige stoffen ôfjout. Ynearsten waard dat dien foar lampoalje en ferljochting, letter ek foar oare doelen. De oalje‑skaly wurdt yn it geologyske Perm‑Autun‑bekken oantroffen en de eksploitaasje dêrfan duorre oant 1957. Yn 1852 waard in pear kilometer bûten Autun it uranium-mineraal autunyt ûntdutsen, it mineraal waard nei de stêd Autun ferneamd.

Yn 'e 20e iuw waard Autun op 13 septimber 1944 troch de Amerikanen befrijd fan 'e Dútske besetter. Yn 'e moannen foar de befrijing wie der in soad ferset yn 'e omjouwing fan Autun. De krite om de Morvan hinne wie in wichtich bolwurk fan it Frânske ferset. De Dútsers sloegen hurd werom en ferneatigen doarpen yn 'e omkriten. De slach om 'e befrijing fan Autun fûn op 8 en 9 septimber 1944 plak. De striid wie swier, fral foar de fersetsstriders, dy't likernôch 80 man ferlearen.

Untwikkeling befolking

Jier	1793	1821	1851	1876	1901	1926	1946	1954	1962	1982
Ynwenners	7.792	9.744	11.997	12.889	15.764	14.119	14.438	14.399	15.305	20.587
Jier	1999	2011	2021
Ynwenners	16.419	14.426	13.145

It besjen wurdich

De Lazaruskatedraal is fral ferneamd fanwegen it timpaan mei it Jongste Gerjocht en de byldhoude kapitelen yn 'e tsjerke. De katedraal waard tusken 1120 en 1146 boud. Under kardinaal Rolin waard de hege, flamboyante toer boud. Ek de sydkapellen binne letter tafoege. De twa tuorren by it haadportaal binne 19e-iuwsk.
Ut de Gallysk-Romeinske tiid binne twa stedspoarten bewarre. Fierder is der in grut 1e-iuwsk teäter en krekt bûten de stêd de Timpel fan Janus.
It Bonaparte-lyseum, dêr't Npaoleon en Lazare Carnot oplaat waarden, is in earder jezuïtekolleezje út de 18e iuw.

Musée Rolin

It museum hat in rike kolleksje fynsten út Bibracte. Fierder binne der Romeinske, romaanske en goatyske bylden en Frânske en Flaamske skilderkeunst te sjen. Ien fan 'e topstikken is it 12e-iuwske reliëf fan in lizzende Eva mei in appel yn har hân (Tentation d'Ève).

Ofbylden

Histoaryske monuminten fan Autun
Romeinske tiid
Tempel fan Janus. Poarte fan Arroux. Ursulinetoer. De pyramide fna Couhard. Romeinsk teäter.
Midsiuwske tiid
Haadportaal Sint-Lazaruskatedraal. Ferlieding fan Eva. Lazarusfontein. Fakwurkhûs Place du Terreau. Hôtel Rolin.
Moderne tiid
Lycée Bonaparte. Teäter fan Autun, Place du Champ-de-Mars. Passaazje Bathus, rue du Général-Demetz. koepelfinzenis 1854/1955. Betinkingskrús befrijging 1944.