Anglisisme
In anglisisme is in wurd, útdrukking of grammatikale konstruksje yn in taal dy't oernommen of beynfloede is troch it Ingelsk. Anglisismen komme foar yn in protte talen wrâldwiid, benammen troch de grutte ynfloed fan it Ingelsk yn de media, wittenskip, technology en populêre kultuer.
Anglisismen kinne ferskate foarmen hawwe. It kin gean om direkte lienwurden lykas computer, internet of marketing, mar ek om letterlike oersettingen (saneamde kalken) lykas sin meitsje nei it Ingelske to make sense. Ek syntaktyske ynfloed is mooglik, bygelyks troch it oernimmen fan Ingelske sinstrukturen of wurdfolchoarder.
Yn in soad talen binne anglisismen benammen sichtber yn moderne domeinen lykas technology, bedriuwslibben en jeugdtaal. Yn it Frysk komme se gauris foar yn ynformele kommunikaasje, media en reklame. Foarbylden binne wurden as cool, update, online gean en feedback jaan. Guon fan dizze wurden wurde letter yntegrearre yn de taal, wylst oaren as tydlike lieningen sjoen wurde.
De hâlding tsjin anglisismen ferskilt per taalmienskip. Yn guon gefallen wurde se sjoen as in natuerlik ûnderdiel fan taalferoaring, wylst der ek soarch bestiet oer taalbefoarming en it behâld fan eigen taalstruktuer. Yn it Frysk wurdt dit ûnderwerp geregeld besprutsen yn it ramt fan taalbelied en taalsoarch, ûnder oaren troch ynstellingen lykas de Fryske Akademy.
Yn standerttalige konteksten wurdt faak besocht om Fryske of eigen alternativen te ûntwikkeljen foar anglisismen. Sa wurdt bygelyks computer soms ferfongen troch kompjûter, en e-mail troch e-post. Net alle anglisismen wurde lykwols ferfongen, en yn in protte gefallen besteane de lienfoarmen en de eigen wurden njonkeninoar.
Yn de taalkunde wurdt ûnderskied makke tusken ferskate soarten taalynfloed. Njonken anglisismen binne der ek gallisismen (ynfloed út it Frânsk), germanismen (út it Dútsk) en oare lieningen. Anglisismen binne lykwols tsjintwurdich de meast dominante foarm fan liening yn in protte Jeropeeske talen.
Guon taalkundigen beskôgje de taname fan anglisismen as ûnderdiel fan in breder proses fan globalisearring fan taal, wêrby’t it Ingelsk fungearret as in wrâldwide lingua franca. Oaren wize derop dat taal altyd yn ûntwikkeling is en dat lienwurden in normaal ûnderdiel fan dy ûntwikkeling binne.
Yn it Frysk is de ynfloed fan it Ingelsk benammen sterk wurden sûnt de twadde helte fan de tweintichste iuw, ûnder ynfloed fan media, muzyk en digitale technology. Tagelyk bestiet der in sterke tradysje fan taalsoarch en standerdisaasje, wêryn’t besocht wurdt om de eigen Fryske wurdskat en grammatika te fersterkjen.
Sjoch ek
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]Boarnen
[bewurkje seksje | boarne bewurkje]- Haugen, Einar (1950), The Analysis of Linguistic Borrowing.
- Haspelmath, Martin (2009), Lexical borrowing: concepts and issues.
- Poplack, Shana (1980), Sometimes I'll start a sentence in Spanish y termino en español.
- Taalportaal Frysk (online grammatika).
- Publikaasjes fan de Fryske Akademy oer taalferoaring en taalbehear.