Amerikaanske túfearnen

	Túfearnen
	De bûnte túfearn (Spizaetus ornatus) is de type-soarte fan it skaai.
	Taksonomy
ryk:	dieren (Animalia)
stamme:	rêchstringdieren (Chordata)
klasse:	fûgels (Aves)
skift:	haukeftigen (Accipitriformes)
famylje:	haukfûgels (Accipitridae)
skaai:	Amerikaanske túfearnen (Spizaetus)
	Vieillot, 1816

De Amerikaanske túfearnen of Amerikaanske toefearnen (Spizaetus) foarmje in skaai fan 'e famylje fan 'e haukfûgels (Accipitridae). It skaai bestiet út fjouwer soarten rôffûgels dy't allegear yn 'e tropyske en subtropyske bosken fan Midden- en Súd-Amearika libje.

Skaaimerken

Túfearnen binne slanke, mar stevich boude, middelgrutte oant grutte earnen. In opfallend skaaimerk is de dúdlike, faak opsteande túf op 'e kop. De fûgels hawwe lange, brede wjukken en in relatyf lange sturt. Dy bou makket har tige linich, wat nedich is om te manûvrearjen tusken de tichte beamkroanen fan 'e reinwâlden. In oar wichtich skaaimerk is dat de poaten oant de teannen ta befearre binne (in saneamde "broek"). Wyfkes binne by alle soarten in slach grutter en swierder as de mantsjes.

Libbenswize

De soarten út it skaai libje ferburgen yn tichte leechlânbosken en berchbosken. Se jeie meastentiids fanút in sitplak op in hege, útstekkende tûke djip yn 'e beamkroanen. It iten bestiet út in ferskaat fan lytse oant middelgrutte sûchdieren (lykas aapkes en opossums), fûgels en reptilen. Túfearnen binne solitêre bisten dy't allinnich yn 'e briedtiid pearkes foarmje. Hja bouwe grutte nêsten fan tûken yn 'e toppen fan 'e heechste beammen.

Taksonomy

De yndieling fan it skaai is yn it ferline ferskate kearen feroare. Earder waarden ek in soad Aziatyske túfearnen ta dit skaai rekkene, mar nei grutskalich DNA-ûndersyk yn it begjin fan 'e 21e iuw binne dy ferhûze nei it aparte skaai fan 'e Aziatyske túfearnen (Nisaetus). De fjouwer oerbleaune Amerikaanske soarten foarmje in monofiletyske groep (in klade dy't ôfstammet fan 'e selde mienskiplike foarfaar). De swart-wite túfearn waard earder yn syn eigen skaai Spizastur set, mar heart genetysk sjoen ek by Spizaetus.

Soarten

Hjoed-de-dei wurde de folgjende fjouwer soarten ta it skaai rekkenearre:

Fryske namme	Wittenskiplike namme	Fersprieding	IUCN-status
Bûnte túfearn	Spizaetus ornatus	Midden- en Súd-Amearika fan Meksiko oant Argentynje	hast bedrige^[1]
Swarte túfearn	Spizaetus tyrannus	Midden- en Súd-Amearika fan Meksiko oant Argentynje	net bedrige^[2]
Swart-wite túfearn	Spizaetus melanoleucus	Midden- en Súd-Amearika fan Meksiko oant Argentynje	net bedrige^[3]
Andestúfearn	Spizaetus isidori	It Andesberchtme fan Kolombia oant Argentynje	bedrige^[4]