Amerikaanske bûnte strânljip

Amerikaanske bûnte strânljip
taksonomy
ryk	dieren (Animalia)
stamme	rêchstringdieren (Chordata)
klasse	fûgels (Aves)
skift	wilstereftigen (Charadriiformes)
famylje	strânljippen (Haematopodidae)
skaai	strânljippen (Haematopus)
soarte
Haematopus palliatus
	Temminck, 1820
	IUCN-status:
ferspriedingsgebiet
	; stânfûgel; briedfûgel; net-briedfûgel

De Amerikaanske bûnte strânljip (Haematopus palliatus), soms ek de Amerikaanske strânljip neamd, is in lid fan 'e famylje fan 'e strânljipfûgels (Haematopodidae). De hjoeddeiske populaasje fan 'e Amerikaanske bûnte strânljip wurdt op 50.000 oant 99.999 folwoeksen eksimplaren rûsd. De fûgel is te werkennen oan syn swart-wite lichem en in lange, tsjokke oranje snaffel.

Beskriuwing

De Amerikaanske bûnte strânljip hat in opfallend swart-wyt fearrekleed en in lange, feloranje snaffel. De kop en it boarst binne swart, wylst de rêch, de wjukken en de sturt grizeftich-swart binne. De ûnderkant is wyt, lykas ek de fearren op it binnenste diel fan 'e wjuk, dy't sichtber wurde as de fûgel fljocht. De iris is giel en it each hat in oranje eachring. De poaten binne rôze. Folwoeksen fûgels binne tusken de 42 en 52 sm lang.

Fersprieding en systematyk

De Amerikaanske bûnte strânljip libbet oan 'e Atlantyske kust fan Noard-Amearika fan Massachusetts oant noardlik Floarida, dêr't er ek oan 'e Golfkust fûn wurdt, yn it Karibysk gebiet, en nei it suden ta oant Brazylje, Oerûguay en Argentynje. Hy komt ek foar oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan yn Kalifornje, Meksiko, Midden-Amearika, Perû en Sily. Yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet ferdwûn de fûgel nei slimme jacht yn 'e 19e iuw, ,mar nei beskerming wreide it ferspriedingsgebiet him wer út nei it noarden ta, wêrby't histoarysk habitat oan 'e noardeastlike kust op 'e nij kolonisearre waard. Yn 'e briedtiid binne dizze fûgels te finen oan 'e Atlantyske en Golfkusten fan Massachusetts oant Argentynje en Sily. Winterdeis ferbliuwe se yn groepen oan 'e kust fan Sintraal-Nij-Jersey oant de Golf fan Meksiko.

Der wurde twa ûndersoarten erkend:

H. p. palliatus: fan 'e súdeastlike Kanadeeske kust en de eastlike kust fan 'e Feriene Steaten oant súdlik Súd-Amearika en West-Ynje.
H. p. galapagensis: De Galapagoseilannen.

Habitat

Yn 'e briedtiid kin de Amerikaanske bûnte strânljip fûn wurde yn kusthabitat lykas sân- of skulpstrannen, dunen, sâltwettersompen, eilannen, waadgebieten en opspuite eilannen fan bagger, sân of grint. By de trek en yn 'e winter sykje se harren iten op waad of sâltwettersompen, dy't troch it tij bleatlein wurde. Ek binne se yn dy tiid op skulpstrannen te finen.

Hâlden en dragen

Iten

Strânljippen briede op strannen op kust-eilannen en fiede harren mei ynvertebraten. De grutte, swiere snaffel wurdt brûkt om skulpen, oesters en moksels iepen te skuorren, mar se ite ek see-ychels, seestjerren, krabben en wjirms. Strânljippen briede in nêst fan twa of trije aaien út. Se sykje by it foerazjearjen nei weakdieren mei in foar in part iepen skulp en stekke harren snaffel yn 'e skulp en snije de spier troch dy't de skulp ticht hâldt. Dat kin lykwols nuodlik wêze en it komt foar dat de fûgel ferdrinkt as se de spier net hielendal trochsnije en de skulp de snaffel fêstset. In sterke, fêstgroeide skulp kin de fûgel op it plak hâlde oant it tij opkomt.

Briedgedrach

Amerikaanske bûnte strânljippen briede foar it earst as se 3 oant 4 jier âld binne. By it hôfmeitsjen rinne de fûgels meiïnoar en meitsje se in ienfâldich fluitsjend lûd. Dat giet oer yn it nei inoar ta bûgjen, it útrikken en leger hâlden fan 'e nekke, en it njonken inoar drave wylst se roppe. It pear kin dan ynienen opfleane en yn in krappe formaasje om harren territoarium hinne fleane.

Amerikaanske bûnte strânljippen briede tusken april en july. Harren nêsten binne ûndjippe kûltsjes yn it sân. Briedende fûgels meitsje wol fiif of mear fan sokke kûltsjes en kieze der dan ien út om te beklaaien mei skulpen en/of keizelstientsjes. Dizze kûltsjes binne sawat 20 sm breed en 6,4 sm djip. In wyfke leit 2 oant 4 aaien it nêst. De aaien binne griis en spikkelich mei donkerbrún. Hoewol't de aaien goed kamoeflearre binne, binne se kwetsber foar predaasje troch waskbearen, coyotes, stjonkdieren, kobben, krieën, rotten en foksen. Yn Floarida kinne de aaien of piken opfretten wurde troch ynvasive slangen lykas pytons en boa's. Beide âlden wikselje inoar 25 oant 27 dagen ôf by it brieden.

Piken

Nei it útkommen binne piken bedutsen mei brún dûns. Se kinne dêrnei al yn twa oant trije oeren rinne. Nei sawat 35 dagen kinne se fleane, mar se binne ek dêrnei noch ôfhinklik fan 'e âlden foar iten, om't it wol 60 dagen duorje kin foardat de snaffel sterk genôch is om skulpdieren iepen te wringen. Yn dy tiid wurde de taken fan 'e soarch foar de jongen lyk ferdield tusken de âlden.

Piken yn ferskillende groeifazes.

Nei it útkommen.
19 dagen âld.
Juvenyl.

Status

Yn 'e 19e iuw waard de Amerikaanske bûnte strânljip hast útroege troch de jacht op fearren en aaien. De soarte hat him lykwols foar in wichtich part wersteld nei de ynfiering fan 'e Migratory Bird Treaty Act yn 1918. De IUCN klassifisearret dizze soarte as net bedrige (Least Concern). De redenen dêrfoar binne dat de fûgel in hiel grut ferspriedingsgebiet hat en dat de populaasje stabyl liket (en yn 'e Feriene Steaten yn guon gebieten sels tanimt), wylst der ek gebieten binne dêr't de soarte ôfnimt. De fûgel is kwetsber foar habitatferlies troch kustûntwikkeling en it stiigjen fan 'e seespegel. Ek wurde se bedrige troch fersmoarging, syktes en invasive soarten. Yn 2018 rûsde de American Bird Conservancy de populaasje op 43.000 yndividuen; de meast resinte rûzing fan de IUCN leit tusken de 50.000 en 99.999 folwoeksen eksimplaren.

Boarnen, noaten en referinsjes

Boarnen, noaten en/as referinsjes:

Wikimedia Commons

Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Haematopus palliatus fan Wikimedia Commons.