Aldamtsk

It Aldamtsk (Grinslânsk: Oldambtsters) is in dialekt fan it Grinslânsk, dat sprutsen wurdt yn it histoaryske Aldamt yn it noardeasten fan de provinsje Grinslân. It heart ta de eastlike farianten fan it Grinslânsk en wurdt yn de taalkunde ornaris beskôge as ien fan de acht haaddialekten fan it Grinslânsk. It Aldamtsk wurdt troch in protte sprekkers sjoen as ien fan de meast karakteristike Grinslânke dialekten en hat ferskate skaaimerken dy't it ûnderskiede fan ûnder mear it Westerkertiersk en it Feankoloniaalsk.

Skiednis

It Aldamtsk ûntstie yn de Midsiuwen yn it histoaryske Aldamt. Oarspronklik waard yn it gebiet Aldfrysk sprutsen, mar fan de 14e en 15e iuw ôf waard dat stadichoan ferfongen troch Nedersaksysk ûnder ynfloed fan de stêd Grins. Dochs bleaune Fryske ynfloeden yn de wurdskat en grammatika beholden.

Troch de relatyf isolearre lizzing fan it Aldamt koe it dialekt him lange tiid selsstannich ûntwikkelje. Yn de 19e en 20e iuw bleau it dialekt yn it deistich libben fan de klaaidoarpen de dominante omgongstaal, al waard it stadichoan mear beynfloede troch it Nederlânsk.

Fersprieding

It Aldamtsk wurdt benammen sprutsen yn:

• Wynskoat
• Beerta
• Finsterwâlde
• Midwolda
• Oostwold
• Scheemda
• Nieuwolda
• Termunten

Ek yn omlizzende doarpen komme farianten fan it dialekt foar. Nei it easten ta binne der oergongen nei de dialekten fan it Reiderlân, wylst yn it suden de grinzen mei it Feankoloniaalsk stadichoan ferrinne.

Taalkenmerken

It Aldamtsk heart ta de Nedersaksyske dialekten. Kenmerken binne ûnder oare:

• in relatyf konservative útspraak yn ferliking mei guon oare Grinske dialekten;
• ferskate wurden en lûden dy't tichter by it Eastfrysk (Nederdútsk) steane;
• minder Fryske ynfloed as yn de westlike Grinske dialekten;
• in wurdskat mei in tal eigen Aldamtster wurden en útdrukkingen.

Literatuer

• Winkler, Johan. Algemeen Nederduitsch en Friesch Dialecticon. De Haach, 1874.
• Ter Laan, K. Nieuw Groninger Woordenboek.
• Van der Kooi, J. Handboek Nedersaksische taal- en letterkunde.