Zeist

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Lizzing fan Zeist
Kaart fan de gemeente Zeist yn 1867
Gemeentehûs fan Zeist
Slot Zeist
Efterside Slot Zeist'
Alde tsjerke fan Zeist
Bruorreplein
Susterplein
Eardere PTT-kantoar fan Zeist
Huzinge Kosmos yn Zeist
Hermitage yn Zeist
Haadkantoar Fûgelbeskerming
Sparrenheuvel Zeist
Ferlinge Slotleane yn Zeist
Nije Tsjerke fan Zeist

Zeist is in gemeente en stêd yn it midden fan de provinsje Utert. De gemeente hat 60.272 ynwenners (1-1-2010), boarne: CBS) en hat in oerflakte fan tsjin de 50 km² (wêrfan mar in minym bytsje wetter). Neist it haadplak Zeist telt de gemeente fjouwer doarpen: Austerlitz, Bosch en Duin, Den Dolder en Huis ter Heide. Troch de fêstiging fan it Slot Zeist yn de gemeente, wurdt Zeist wol Slotstêd neamd.

Kearnen[bewurkje seksje | edit source]

Oantal ynwenners per wenkearn of kearngebiet op 1 jannewaris 2006:

Zeist 51.071
Den Dolder 3.802
Bosch en Duin 2.540
Austerlitz 1.525
Huis ter Heide 1.425

Boarne: Gemeente Zeist

Skiednis en arsjitektuer[bewurkje seksje | edit source]

Yn in oarkonde út it jier 838 waard foar it earst melding makke fan "Seist" (Kolman, 1996; Groenedijk, 2000). De namme hat mooglik te krijen mei de pleatslike grûn of fegetaasje. It jier fan stichting soe te meitsjen hawwe mei de Stoarmfloed fan 838.

Op 23 maart 838 skonk Greve Rodgar oan de St. Maartenstsjerke yn Utert meardere besittings yn it goa Leomeriche en op oare plakken, en krige dêrfoar oare besittings fan dizze tsjerke, lizzend yn Groessen, Zeist, Leusden, Hees en Doorn, libbenslang yn gebrûk tsjin betelling fan syns. "...villa Seist familias VI cum terris et edificiis earum,..."

Op 28 maaie 1279 skonken Godfried fan Zeyst, ridder, en syn soan Johannes, oan de priorin en it konvint fan Frouljuskleaster yn Oostbroek, dêr't syn dochter Petronella opnomd is, de wjittering dêr't de hof Stoetweghe op ôfwettere, plus de grove en smelle tienden fan 9 hoeven lizzend yn Dincslo, dy't se fan de elekt fan Utert yn lien holden. Oan it geslacht fan Zeist kaam net folle letter min ofte mear in ein. Min ofte mear, want yn it jier 1360 troude de lêste (froulike) telch út de famylje fan Zeist mei in lid fan de famylje Borre fan Amerongen. Hja krigen in soan dy't, om de famyljenamme fan de mem te hâlden, har efternamme keas, en tagelyk it famyljewapen fan de Borre fan Amerongens oannaam. Krekt dizze takke, mei as manlike bloedline Borre fan Amerongen, de namme Fan Zeist en it famyljewapen fan Borre fan Amerongen (yn wizige kleuren) wie as iennige noch yn libben.

Benammen ôfskriften út de rjochterlike argiven joegen al ier ferwizings nei de delsetting Zeist. (Op in kaart út 1541 stiet it eardere kastiel, dat destiids noch mar in donjon wie.) Op 27 oktober 1536 lieten de Steaten fan Utert in list opstelle fan huzen, dy't as ridderhofstêden erkend waarden en dus doe noch yn te ferdigenjende steat wiene. Op dy list kaam ek "Dat huys te Zeyst" foar.

De kearn fan de delsetting wie by de hjoeddeiske (1e en 2e) Doarpsstrjitte. Hjir ferriisde oan de ein fan de 12e ieu in tsjerke, wêrfan de toer no diel útmakket fan de fierder út de 19e ieu datearende Herfoarme tsjerke. Flak lâns de Doarpsstritte soe oant yn de Midsieuwen in sydearm fan wat no de Kromme Ryn hjit streamd hawwe, dy't úteinlik tichtslibbe. By it doarp waarden ek trije ridderhofstêden boud: it al neamde Hûs te Zeist, en Kersbergen en Blikkenburg.

De ûntwikkeling van Zeist waard tige beynfloede troch de bou fan Slot Zeist (1677-1686), dêr't tsjintwurdich geregeld eksposysjes hâlden wurde fan moderne keunstners. Yn 1746 stiften leden fan de Evangelyske Broedergemeente in delsetting yn Zeist, wat resultearre yn de gebouwen dy't no oan it Bruorreplein en it Susterplein steane.

Oan de Utertske Bovenweg stiet kastiel 't Kerckebosch dat as hotel fan de Bilderberggroep brûkt wurdt.

Yn de 19e ieu kaam Zeist yn trek as wenplak foar de riken en waarden talleaze bûtens oanlein, lykas Sparrenheuvel, Lenteleven, Ma Retraite en Molenbosch. Benammen yn de 20e ieu waarden guons hjirfan foar wenningbou sloopt of ferkavele. Tagelyk kamen der nije "moderne" gebouwen by, lykas it gebou fan de PUEM boud yn 1931 Amsterdamske Skoalle en ek De Nije Muzykskoalle fan de hân fan Gerrit Rietveld boud yn 1932; beide lizzend oan de Utertse Wei. Dat dit net sûnder slach of stjit gie, blykt út neifolgjend sitaat : B. en W. hebben gelijk in het bestrijden van de Nije Saaklikheid omdat het primitieve probeersels zijn van Barbaarse volksstammen.

Wiken en buerten[bewurkje seksje | edit source]

De gemeente Zeist bestiet út fiif wiken: Zeist-Noard, Zeist-East, Zeist-West, Zeist-Sintrum en Den Dolder. De namme Zeist-Súd bestiet net.

De wyk Zeist-Noard bestiet út de buerten:

De wyk Zeist-East bestiet út de buerten:

De wyk Zeist-West bestiet út de buerten:

De wyk Zeist-Sintrum bestiet út de buerten:

De wyk Den Dolder bestiet út buerten:

Sjoch ek wiken en buerten yn Zeist.

De gemeente Zeist hat twa treinstasjons: stasjon Den Dolder en Stasjon Driebergen-Zeist, dit leit foar it meastepart yn it doarp Driebergen-Rijsenburg en foar in part yn de gemeente Zeist (Odijkerweg). Foar de iepening fan it eardere stasjon yn it sintrum fan Zeist hjitte dit stasjon Zeist-Driebergen, nei de sluting fan stasjon Zeist (1942) is dit wer Driebergen-Zeist woarn.

Stasjon Driebergen-Zeist is in intercity stasjon en fan Driebergen-Zeist ôf binne Arnhim, Schiphol, Utert en Amsterdam direkt berikber. Mar stasjon Den Dolder is in sprinter stasjon.

Natoer[bewurkje seksje | edit source]

Zeist leit yn it boskrike gebiet fan it Nasjonaal Park Utertse Heuvelrêch.

Oare ynformaasje[bewurkje seksje | edit source]

Berne[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en referinsjes[bewurkje seksje | edit source]

Boarnen, noaten en/as referinsjes:
  • Gemeente Zeist
  • Kaart
  • Groenedijk, T. (2000). "Nederlandse plaatsnamen". Slingenberg Boekproduksjes, Hoogeveen. ISBN 90-76113-815.
  • Kolman, C. et al. (1996), "Monumenten in Nederland: Utrecht", p. 314–323. Waanders Utjouwers, Swol. ISBN 90-400-9757-7.
  • gemeentearchyf, gemeenteargivaris R.P.M. Rhoen
 
Utert
Flagge fan de provinsje Utert
Amersfoart - Baarn - De Bilt - Bunnik - Bunskoat - Houten - Iemnes - IJsselstein - Leusden - Lopik - Montfoort - Nieuwegein - Oudewater - Renswoude - Rhenen - De Ronde Venen - Soest - Stichtse Vecht - Utert (haadstêd) - Utertse Heuvelrêch - Veenendaal - Vianen - Wâldenberch - Wyk by Duurstede - Woerden - Zeist