Willem Drees

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Portert fan Willem Drees.

Willem Drees (Amsterdam, 5 july 1886 - Den Haach, 14 maaie 1988) wie in Nederlânske minister-presidint foar de PvdA. Hy wurdt troch in soad minsken beskôge as ien fan de wichtichste nei-oarlochske Nederlânske politisy. Under syn lieding barde sawol de dekolonisaasje fan Nederlânsk Ynje as de weropbou fan Nederlân. Drees wie sosjaal demokraat mar wol pragmatysk ynsteld , “net alles kin, en seker net alles tagelyk”, is in útspraak fan him.

Syn jonge jierren[bewurkje seksje | edit source]

Drees groeide op in ortodoks herfoarme húshâlding. Syn heit wie in oanhinger fan Abraham Kuyper. Hy ferstoar doe't Drees fiif jier âld wie. De mem en trije bern bleaunen efter en sûnder ynkommen. Troch de finansjele stipe fan in rike omke koe Drees nei de legere skoalle troch nei de trijejierrige Hegere Boarger Skoalle en de twa heechste klassen fan de iepenbiere hannelsskoalle. As HBS-er krige Drees belangstelling foar politike maatskiplike fraachstikken. Op syn sechtjinde sluet hy him oan by de Nederlânske feriening ta ôfskaffing fan alkoholhâldend dranken. Syn hiele libben soe er hielûnthâlder bliuwe. Mei sosjalistyske tinkbylden kaam hy yn oanrekking troch klasgenoaten op de hannelsskoalle, soannen fan diamantbewurkers dy’t lid wienen fan it Algemiene Nederlânske Diamantwurkers Bûn. By in byienkomst yn desimber 1902, dêr't Pieter Jelles Troelstra spruts nei syn ferkiezingsoerwinning yn Amsterdam, waard Drees lid fan de SDAP. Hy bruts mei de tsjerke yn dy tiid. Nei it eineksamen fan de hannelsskoalle gie Drees wurkjen by de Twintske bank. Syn belangstelling gie hieltiten mear út nei polityk en stenografy. Op de HBS hie er kennis makke my stenografy. Hy fûn it sa moai dat er nei trije jier ûntslach naam by de bank en profesjoneel stenograaf waard. Hy wurke ûnder mear yn opdracht fan de gemeenterie fan Amsterdam en de Twadde Keamer. Neist syn wurk wie er aktyf yn de kuorbalklub. Dizze klub hied er mei holpen op te rjochtsjen. Foar syn stúdzje middelber ûnderwiis steatshúshâldkunde folge hy privee lessen by de sosjolooch en SDAP-teoretikus R. Kuyper dy’t him advisearre om de klassike sosjalistyske boeken te lêzen. Drees bewûndere de poëzij fan Henriette Roland Holst en Herman Gorter. Al sympatisearre hy net mei harren ortokske marksistyske stânpunten. Yn 1907 krige Drees in fêste oanstelling as keamerstenograaf, wêrnei't hy yn Den Haach wenjen gie. Dêr begûn syn politike en bestjoerlike wurkpaad.

Syn politike karriêre[bewurkje seksje | edit source]

Syn krêft as bestjoerder lei foar in grut diel yn syn ûnderfinings as stenograaf. Hy koe dingen ta de kearn beneame. Yn 1910 kaam Drees yn it bestjoer fan de ôfdieling fan Den Haach. In jier letter op syn fiifentweintichste waard hy keazen ta foarsitter. Dizze funksje soe er hâlde oant 1931. Yn 1913 waard hy keazen ta lid fan de gemeenterie fan Den Haach en yn 1919 kaam hy yn de provinsjale steaten fan Súd-Hollân.

Yn dy tiid diskusjearre Drees sear fel. Ien kear is de gearkomst sletten omdat de boargemaster fûn dat it debat te fûl wie. Dit is in grut kontrast mei letter wêryn Drees priizge wurdt foar syn rêst en kalmte by debatten. Ut niks blykt dat Drees, lykas Troelstra 1918 in revolúsje yn Nederlân ferwachte of woe. Wol pleite hy yn de gemeenteried foar ynfiering fan yngripende herfoarmingen. De gemeente moast him yn syn fyzje ûntwikkelje ta in bestjoersorgaan dat tsjinstber wie oan de mienskip. Yn 1919 waard Drees neist Johan Albarda keazen ta de twadde sosjalistyske demokratyske wethâlder fan Den Haach yn in kolleezje wêr't de wichtichste streamingen fertsjintwurdige wiene. Drees wie foarstanner fan in brede gearwurking. Hy stie kritysk tsjinoer de eask fan syn partij dat oare partijen it mei SDAP minimumprogramma iens wêze foardat de SDAP oanskowe mocht yn in kolleezje. Drees wie fan 1919 oant 1931 wethâlder fan sosjale saken. Fan 1931 oant 1931 wie hy ek wethâlder fan finânsjen en iepenbiere wurken. Yn de tiid fan it ynterbellum wie Drees de lieder fan de Haagske sosjale demokrasy. As wethâlder stie er bekend dat er best gearwurkje woe om dingen te regeljen. Hy wie saaklik en persys en hie in snelle manier fan wurkjen. Hy waard dan ek troch de parse yn moaie wurden priizge. Op siik nei in goeie bestjoerder om partijfoarsitter te wurden kamen se yn 1926 terjochte by Drees. Dizze woe wol, mar net fan herte. Sekretaris Werkhoven fersette him tsjin de oanstelling fan Drees. Drees soe neffens him net genôch lanlike ferneamdheid hawwe. Drees hâlde de eare oan himsels en luts him werom. Yn 1927 kaam hy as gewoan lid yn it partijbestjoer. Dêrmei begûn syn baan yn de lanlike polityk.

Lanlike polityk[bewurkje seksje | edit source]

Yn 1933 waard Drees keazen yn de Twadde Keamer. Hy moast dêrom wol ôftrede as wethâlder. Wol bleau hy oant oktober 1940 lid fan de Ried en fan de Steaten. Dêrneist wurke hy as bestjoerder op tal fan oare terreinen. De list fan funksjes dy’t Drees yn de rin fan de tiid krige yn de polityk en it maatskiplike libben wie enoarm grut. Iroanysk wie dan ek it feit dat Drees frege waard as foarsitter om te ûndersykjen oft it mooglik wie om ferskillende fûnkjes neist de politike funksjes te hawwen. Yn de jierren tritich wie Drees in grut foarstanner fan in aktive krisispolityk troch de gemeenten en it nasjonale regear. Foardat it Plan fan de Arbeid opsteld waard, pleite hy yn de Ried en de Keamer al regelmjittich foar oardering fan it bedriuwslibben en útfiering fan grutte iepenbiere wurken. Yndustrialisaasje wie neffens him in strukturele oplossing foar de grutte wurkleazens. Earder as de meast oare promininte SDAP-leden spruts hy him út foar de devaluaasje fan de gûne. Mei krêft bestried Drees de opfettingen fan de nasjonaal sosjalistyske beweging en oare anti-demokratyske groepearrings. Gearwurkje mei de Kommunistyske Partij Nederlân (CPN) woe er beslist net. Yn 1937 waard Drees keazen ta twadde foarsitter fan de fraksje. Twa jier letter waard hy ek twadde foarsitter fan it partijbestjoer. Doe't Johan Albarda yn augustus 1939 minister waard folge Drees him op as fraksjefoarsitter. Yn itselde jier waard hy foarsitter yn de Steaten en de Haagske Ried. Drees wie in de rin fan de jierren tritich opklom nei de top fan de partij.

Ideologysk naam hy gjin útsprutsen posysje yn. Hy befûn him meastal yn it midden fan syn partij. Hy hie de marksistyske literatuer goed bestudearre en foar Karl Marx sels hie er grutte bewûndering. Mar hy joech de klam oan de herfoarmingen en net oan de revolúsjonêre eleminten fan Marx.

De Dútske besetting[bewurkje seksje | edit source]

Yn de tiid fan de Dútske besetting soe Drees ien fan de foarnaamste nasjonale politisy wurde. Neidat hy nei Ingelân flechtsje woe mar dit mislearre wijde hy him folslein oan yllegaal polityk oerlis. Syn wurk bestie foar in grut diel út tariedings op de perioade nei de befrijing fan Nederlân. Yn oktober 1940 waard hy arrestearre mei oare foaroansteande Nederlanners en waard ynternearre yn Buchenwald. In jier letter waard hy om redenen fan sûnens frijlitten. Mar yn maaie 1942 waard hy opnij arrestearre. Nei in wike ynternearring yn Sint Michielsgestel waard hy wer frijlitten. Mei Marinus van der Goes van Naters dy’t yn Sint Michielsgestel bliuwe moast, skreaun hy oer de takomst fan de SDAP. Guon minsken dy’t yn de finzenis sieten woene de SDAP opheffe en in nije partij stiftsje. Drees miende dat de partij nei de kriich weromkomme moast. Nei ferrin fan tiid waard Drees de sintrale figuer yn it politike ferset. Nei de arrestaasje fan Koos Vorrink yn 1943 naam Drees it foarsitterskip fan it partijbestjoer op him. Hy waard foarsitter fan it Politike Konvint, it oerlisorgaan fan de seis grutste partijen. Ek waard Drees foarsitter fan de kontaktkommisje dy’t kontakt hâlde mei Londen en fan de kontaktkommisje fan de yllegaliteit. Yn 1944 beneamde it regear yn Londen him ta lid fan it kolleezje fan betrouwensmannen dat it formele gesach yn befrijd Nederlân útoefenje soe oant it weromkommen fan it regear. Ek siet hy yn it yllegale oerlis tusken wurkjouwers en wurknimmers oer de regeling fan de arbeidsferhâldingen nei de kriich. Syn ideeën oer it befrijde Nederlân publisearre Drees ûnder de skûlnamme ‘in sosjaal-demokraat” yn it yllegale blêd Frije Tinzen. Hy pleite tagelyk foar it herstellen fan de demokratyske foarmen fan wetjouwing, bestjoer en hy woe ferkiezings op in sa’n koart mooglike termyn.

Nei de kriich[bewurkje seksje | edit source]

Oan de ein fan de kriich wie Drees hast 59 jier âld. Hy hie it leafst syn politike karriêre ofsluten as boargemaster fan Amsterdam. Troch syn sintrale posysje yn it politike ferset lei it mear yn de reden dat hy in grutte rol spylje soe yn de lanlike polityk. Tegearre mei Wim Schermerhorn krige hy yn maaie 1945 de opjefte in kabinet te formearjen. Yn dit kabinet wat oantrede soe op 25 juny 1945, wie Drees fice-premier en minister fan sosjale saken. Funksjes dy’t hy ek hie yn it Kabinet-Beel (1946-1948). Drees liede de SDAP fertsjintwurdiging by de gesprekken oer partijfernijing dy’t op inisjatyf fan de Nederlânske folksbeweging yn de hjerst fan 1945 plak fûn. Hy wurke mei oertsjûging mei oan de foarming fan de PvdA, mar woe foarkomme dat in grut oantal arbeiders har net fine koene yn it nije partijprogram en oerstappe soene nei de CPN. Hy woe dan ek dúdlikheid. De nije partij moast foaral werkenber wêze as in sosjalistyske partij. As minister fan sosjale saken lei Drees de basis foar de moderne sosjale wetjouwing. Foaral de ynfiering fan de needfoarsjenning âlden fan dagen yn oktober 1947 makke in soad yndruk. Yn ruil foar de ferbreding fan it kabinet yn 1948 mocht de PvdA yn de persoan fan Drees de premier leverje.

Minister-presidint[bewurkje seksje | edit source]

Op 7 augustus 1948 begûn Drees oan syn ministerskip dat wol fjouwer kabinetten omfetsje soe en mear as tsien jier duorje soe. As minister-presidint hat er mei foarm jûn oan de perioade fan it wer opbouwen fan Nederlân. Foar syn fyzje op it ekonomyske herstel fan Nederlân ferliende de Ekonomyske Hegeskoalle yn Rotterdam him yn 1948 in earedoktoraat yn de ekonomy. As lieder fan kabinetten fan mingde gearstalling wie Drees him derfan bewust dat Nederlân in lân wie fan politike minderheden en dat gearwurking fan de PvdA mei oare partijen needsaaklik wie om herfoarmingen trochfiere te kinnen. It grutste probleem wat hy meimeitsje soe wie de konfrontaasje mei de republyk Yndoneezje. Drees hat yn 1962 in boek skreaun oer syn libben. In kwart fan dat boek gie oer de Yndonesyske kwestje. Hy hat it erfaren as it grutste en pynlikste punt fan syn hiele politike karriêre. As fice-premier en foaral as minister-presidint droech hy mei ferantwurdlikheid foar it Nederlânsk belied yn Yndoneezje. Hjir hearden de polisjonele aksjes by. Hy hat altyd gematigd west. Drees hat tsjin de twadde wapene aksje stimd omdat er tocht dat Nederlân isolearre wurde soe. Mar hy lei him del by it beslút fan de mearderheid. Hy tocht dat it ôftreden fan de PvdA-ministers allinnich mar liede soe ta in hurder optreden tsjin Yndoneezje. Hy tocht doe ek oan oare PvdA-winsken dy’t oars nea útkomme soenen. Dat Drees sa’n promininte posysje ynnimme soe yn de nije PvdA wie foar guon minsken net de bedoeling. Wim Schermerhorn wie eins de man fan fernijing. Drees waard sjoen as de man fan de sosjaal-demokrasy fan foar de kriich. Mar troch syn optreden as minister en as premier waard Drees al gau de lieder fan de PvdA. Mar hy bewarre altyd in sekere ôfstân. Yn it partijbestjoer en yn de fraksje steurde men him hjir nochal ris oan. Drees fûn dat net terjochte, hy fûn dat der in dúdlike skieding wêze moast tusken de reagering, fraksje en partijbestjoer. Yn 1952 en 1956 wûn de partij flink yn de ferkiezings. Drees hie in grut gesach krigen by de befolking. Syn kennis fan saken en syn persoanlike ienfâld en sobere libbensstyl wienen in begryp. De namme Drees stie foar sosjaal rjochtfeardich, sunich en hoeden belied dat yn brede kring stipe waard. In soad net-sosjalisten gienen yn de jierren danksy Drees op de PvdA stimmen. Hy wie de nasjonale steatsman ‘heit Drees’.

Monumint ta eare oan Willem Drees, makke troch Eric Claus yn 1988. It stiet flak foar de súdlike yngong fan it Binnenhôf.

De jierren dêrnei[bewurkje seksje | edit source]

Op 22 desimber 1958 kaam der in ein oan it premierskip fan Drees. Syn ôftreden betsjutte ek dat er fuort gie út deiske polityk. Hy bleau wol aktyf op politike terreinen. Hy waard beneamd ta minister fan steat. De PvdA beneamde him ta lid foar it libben fan it partijbestjoer. Syn skerpe analyzes en syn goede ûnthâld waarden noch faak brûkt troch de polityk. Ek begûn Drees te skriuwen. Hy publisearre in tsiental boeken oer de polityk en steatkunde. Drees gie nei de gearkomsten fan it partijbestjoer oant 1966. Doe koe it net mear. Syn gehoar en syn gesichtsfermogen waarden hurd minder. Ek groeiden de PvdA en Drees út elkoar. Fan 1960 ôf ute Drees krityk op de pleidoaien fan Joop den Uyl. Drees fûn de plannen fan Den Uyl om mear út te jaan yn de publike sektor net goed. Op de byienkomst fan de partijried yn septimber 1966 warskôge hy foar de gefolgen fan in útwreiding fan de gemienskipsfoarsjenningen en de derby hearrende belêstingferhegingen. Hy sei: ’Wy kinne net alles wat wy wolle soenen en yn it twadde plak by wat we dogge moatte we soberheid betrachtsje”. Hy koe it net iens wurde oer de koers dy’t de partij farren gie. Op 24 maaie 1971 sei hy it lidmaatskip op. Hy sympatisearre mei de partij Demokratysk Sosjalisten ’70 wêryn syn soannen in promininte rol hienen. Mar hy is nea lid wurden. Drees bleau oant yn de jierren tachtich de polityk folgjen. Hy waard hoe langer hoe bliner en dover. Mar hy skreaun noch artikels en joech ynterviews. Nei syn dea op 102-jierrige leeftyd is hy hieltiten mear beskôge as in grut steatsman. Nei syn dea ferklearre de PvdA dat it Nederlânske sosjalisme him yn it ûnthâld bringe sil as “ien fan syn grutste foarmannen”.

Anekdoates[bewurkje seksje | edit source]

Oer Drees dogge ferskillende Anekdoates de rûner oer syn sprekwurdelike sunichheid, lykas dat hy by in besite fan Amerikaanske ynspekteurs foar de Marshall-help syn gasten op tee mei maria-kaakjes soe traktearre haw. Dit wie foar de gasten reden west om oertsjûge te wezen fan in sunich finansjeel belied yn Nederlân. Dizze anekdoates binne yn omloop brocht troch âld minister Joseph Luns. Dizze anekdoate is nei alle wissichheid net wier mar it byld fan de sunichheid kloppet wol.

As gehielûnthâlder krige Drees by diners gjin wyn servearre mar toaste hy mei op wyn lykjende druvesop.

Neffens Willem Vliegen wie de list fan funksjes dy’t Drees útoefene “ien fan de langste dy’t in minsk op him kin nimme’. Ien fan dizze funksjes wie it foarsitterskip fan in SDAP kommisje om te ûndersykjen of yn de polityk it goed is dat er safolle fûnkjes troch dizze politisy beklaaid wurde.

Publikaasjes fan Drees[bewurkje seksje | edit source]

  • "Wurkleazenstipe", yn "Gemeentebestjoer" (1924)
  • "It Amsterdamske wurkleazensrapport", yn "Gemeentebestjoer " (1928)
  • "It ynternasjonale stedenkongres", yn "Gemeentebestjoer " (1929)
  • "Haachske wurkleazensrapport ", yn "Gemeentebestjoer " (1930)
  • "Wurkleazenssoarch tusken Ryk en Gemeenten", yn "Gemeentebestjoer “(1931)
  • "Loftbeskerming en loftferdigening", yn "Gemeentebestjoer "
  • "Op de kentering" (1945)
  • "Drees oan it wurd" (1952)
  • "Fan maaie oant maaie. Persoanlike herinneringen oan besetting en ferset" (1958)
  • "Ien jier Buchenwald" (1961)
  • "Sechtich jier libbensûnderfining" (1962)
  • "De foarming fan it regearingsbelied" (1965)
  • "Lasalle en Marx" (1967)
  • "De boargemaster yn de brâning" (1968)
  • "Monargy, Demokraten en Republyk" (1969)
  • "It Nederlânske Parlemint eartiids en no" (1975)
  • "Marx en it demokratyske sosjalisme" (1979)
  • "Herinneringen en Opfettings" (1983)