Waling Dykstra

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Waling Dykstra yn 1871

Waling Gerrits Dykstra (14 augustus 1821, Froubuorren - 15 jannewaris 1914, Holwert), soan fan Gerrit Walings Dykstra en Antje Keimpes Koopmans wie in Fryske skriuwer en foardrachtskeunstner. Hy stie yn de tradysje fan de Halbertsma's en is benammen bekend fan it Frysk Winterjûnenocht dêr't hy tegearre mei Tsjibbe Gearts van der Meulen it Frysk toaniel in plak joech yn de Fryske mienskip.

Libben[bewurkje seksje | edit source]

Waling Dykstra waard berne te Froubuorren as bakkerssoan en soe sels it fak ek leare. Al rillegau kaam hy der efter dat dat syn ropping net wie. Yn 1853 die hy de bakkerij oan kant en wurke doe yn in boekwinkel yn Frjentsjer. Yn 1855 troude hy op 'e nij mei Afke (Jans) de Boer, mei wa er âlve bern krige soe. Yn 1861 ferhuze hy nei Holwert, dêr't er in eigen boekwinkel iepene. It measte fertsjinne er lykwols mei de pinne. Hy wie redakteur fan in rege periodiken, dy't er foar it grutste part sels folde û.o. De Bijekoer, de Fryske hûsfreon, de Fryske Nijsboade, Friso, Friesch Volksblad, Sljucht en Rjucht, en As jimme it leije meije.

Op syn bêst wie hy by populêre ferskes en fertellingen. Foar gruttere ferhalen wie syn komposysjekrêft en psychologysk ynkringingsfermogen net sterk genôch. Syn wurk giet net djip, mar it hat wol typearjend fermogen, it waard dan ek drok lêzen. Dêrtroch is syn nasjonale betsjutting grutter as syn letterkundige. Hoe populêr Dykstra wie blykte wol út de namme sa't er neamd waard. Meastal hiet hy Waling-om (=omke). Neist wat hy skreau, hat Dykstra it Fryske folksbewustwêzen ek fersterke mei syn 'Winterjûnenochten', foardrachtsjûnen, tegearre mei Tsjibbe Gearts van der Meulen, Gerben Colmjon, Auke Boonemmer, of ek wol allinnich (sûnt 1860). Mei de Fryske Winterjûnenocht bereizge er 25 jier lang de doarpen yn Fryslân, om sa it Frysk toaniel ûnder de minsken te bringen.

Waling Dijkstra komt út in otterdoks-protestantsk fermiddden. Hysels hie in mear liberale ynstelling. Syn wurk hat faak moralistyske trekjes. Bûten in ûntelber oantal ferskes publisearre hy ek noch in wichtich folkloristysk wurk - Uit Frieslands volksleven (2 dielen, Ljouwert, 1896). Fierders fersoarge hy in populêr witenskiplike útjefte fan de Friesche Rymlerije fan Gysbert Japicx (Frjentsjer 1853) en kaam it benammen troch syn iver en trochsettingsfermogen dat it Friesch Woordenboek (Ljouwert 1911) der komd is.

Even foar it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich yn 1914 stoar Dykstra te Holwerd op de leeftyd fan 92 jier.

Sukses en krityk[bewurkje seksje | edit source]

Waling-om wie ien fan de mannen fan de earste oere fan de Fryske beweging.

Syn earste lieterenbondel, út 1848, waard fiif kear werprinten. Fan syn romans waarden benammen de earste twa dielen in protte kearen werprinten.

De foardrachtsjûnen dy't hy mei oaren organisearre, de Winterjoenenocht, ûntwikkele him ta in nij sjenre, dat oant nei 1920 beöefene waard.

Diverse troch him opsetten en redigeare blêden en jierboekjes hienen in grut beriek, bygelyks Sljucht en Rjucht (sûnt 1897), De Fryske Skoeralmenak, it jierboekje As jimme it leije meije (1899-1910).

Syn wurk oan de Fryske stavering en oan it Frysk Wurdboek hat fan grutte betsjutting west, likefolle as syn folkloryske wurk. Hy wie de wichtichste samler fan Fryske folksferhalen yn 19e ieu.

Fan kalvinistyske side krige hy in protte krityk fanwege de wize dêr't hy de kristlike huchelderij en skynhillicheid bespotte, benammen by predikanten.

Nei syn dea ûnderfûn syn wurk krityk fan de Jongfriezen fan Douwe Kalma dy't him tekoart oan djipgong ferwiten.

Dykstra's wurk is fan belang omdat hy in protte oaren ta it lêzen fan Frysk boeken brocht hat; literêr sjoen wurdt it op heden net mear wurdearre. It jout wol in byld fan it sosjale en morele libben fan it frijsinnige diel fan Fryslân út dy tiid.

Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn![bewurkje seksje | edit source]

Monumint fan Waling Dykstra yn Ljouwert

Ien fan Waling Dijkstra syn gedichten, dat begjint mei de rigel "Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn! is ien fan Fryslâns meast beminde gedichten.

De tekst giet sa:

Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn!
’t Opgeande sintsje laket my oan.
’t Hoantsje kraait kûkelû, ’t douke ropt rûkûkû,
Ik wol ek sjonge fleurich fan toan.


Alles wat libbet docht der nou sines bij,
Fôltsjes en kealtsjes, hynders en kij.
Guoskes dy’t snetterje, skiepkes dy’t bletterje,
Lamkes dy’t springe, nuvere blij.


’t Ljurkje yn’e wolken, d’eintsjes yn’t lizich wiet,
Moskjes en sweltsjes, elts sjongt syn liet.
Earbarren klapperje, ljipkes wjukwapperje,
Skries op’e hikke ropt grito-griet.

Bibliografy[bewurkje seksje | edit source]

In wiidweidige bibliografy stiet yn "Waling Dykstra, syn libben en wurk" (1949)

oer him en syn wurk[bewurkje seksje | edit source]

  • E.B. Folkertsma, Nei trettjindeheal jier, yn De Holder (1928);
  • J.W. Dykstra, W.D., syn libben en syn wurk (1949), mei bibliografy
  • J. Piebenga (1957)
  • J.J. Kalma en S. Sybrandy (1970)

Keppelings om utens[bewurkje seksje | edit source]