Odyssee
De Odyssee (Gryksk: Ὀδύσσεια) is in epysk dichtwurk fan de Grykske dichter Homerus. It is in ferfolch op Ilias en nei betinken om 800 f. Kr. hinne opskreaun. De likernôch 12.000 fersrigels binne yn 24 boeken opdield en nûmere mei lytse Grykske letters α (alpha) t/m ω (omega). It gedicht giet oer de swerftocht fan de held Odysseus neidat de Trojaanske Oarloch ôfrûn is en syn weromkomst op it eilân Itaka.
De ferneamde begjinrigels lûde aldus:
- Ἄνδρα μοι ἔννεπε, Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ
- πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε.
- Besjong my, o Muze, de snoade man, dy't tige lang
- omdoarme, neidat hy it hillige stee fan Troje ferwoaste hie.
Ynhâld |
Ynhâld [bewurkje seksje]
Yn de 'Ilias' fertelt Homerus oer in faze út it tsiende en lêst jier fan de Trojaanske Oarloch. Yn de Odyssee giet it oer de lêst 41 dagen fan de likelang tsien jier duorjende omswervingen fan de held Odysseus - de betinker fan de list mei "it hynder fan Troje" - dy't de haat fan de seegod Poseidon op de hals helle hat. De godinne Atena bliuwt him lykwols hieltyd steunen: hja stelt alles yn it wurk om Odysseus in behouden thúskomst te jaan.
It wurk set útein as Kalypso Odysseus nei 7 jierren op lêst fan Atena gean lit en hy, neidat syn flot troch Poseidon ferbrizele is, oanspielt op it eilân fan de Faiaken. Syn soan Telemachos is yn de tuskentiid op reis gean om neifraach te dwaan nei syn heit. By de Faiaken fertelt Odysseus oan kening Alkinoös oer syn weromtocht fanút Troje.
Al dy tiid wacht Penelope, de frou fan Odysseus, op de weromkomst fan har man, wylst hja troch in protte frijers belaagd wurdt.
De Faiaken bringe Odysseus werom nei Itaka, dêr't in pear dagen letter ek syn soan Telemachus werom keart. Heit en soan herkennen elkoar yn de hut fan de bargehoeder Eumaios en tegearre witte sy de frijers te oerwinnen en te deaden. Nei in skieding fan 20 jier wurde Odysseus en Penelope ferienige.
De dichter [bewurkje seksje]
Der wurdt faaks twifele oft de Odyssee wol fan deselde dichter is as de Ilias. De Odyssee hat nammentlik inkele histoaryske en taalkundige ferskynsels dy't dêrop wize kinne dat it wurk in heale ieu jonger is dan de Ilias. De Ilias en de Odyssee hawwe beide troch ieuwen fan mûnlinge oerlevering wizings ûndergien en binne dêrtroch it wurk fan generaasje fan dichters dy't elkoar it ferhaal fertelden. Yn hoefier de ferzjes fan de Ilias en de Odyssee dy't wy kennen beide troch ien dichter mei de namme Homerus makke binne, is slim te sizzen. Yn alle gefallen binne beide wurken yn de Aldheid op syn namme skreaun.
Ynterpretaasje [bewurkje seksje]
De hieltyd trochgeande aventoeren yn de Odyssee ferwize faaks nei in djippere ûnderlizzende gedachte en/of moraal. It haadmotyf is grif de syktocht fan Odysseus nei himsels, en Penelope is dêrby de ferpersoanliking fan syn eardere gelok en burgenheid. De ekspedysje nei Troje betsjut foar Odysseus in fierder waaksen fan himsels yn in wrâld fan macht, geweld en eigenbelang. Mei de ynname fan Troje wie syn grutste doel berikt, mar likegoed ûntstie dêrtroch in krises: it weromfallen op jinsels, en it ûntdekke fan leechte en ôfstân. Under de weromreis wurdt Odysseus stadichoan suvere fan alle uterlike, benammen materiële biningen (rykdom, macht, freonen ...). Alle nei bûten rjochte gefoelens, lykas eangst en ferlangen, ferdwinen stadich, en meitsje plak foar de rustige wiisheid fan de thúskomst yn jinsels....
Neifolgers fan de Odyssee [bewurkje seksje]
De Romeinske dichter Fergilius skeau (mooglik yn oerlis mei de histoarikus Titus Livius) folle letter in Latynsk epos dat foar in part troch de Odyssee ynspireare is: de Aeneïs, dêr't de omswervingen fan de Trojaanse held Aeneas nei de fal fan Troje yn beskreaun wurde.
De Ierske skriuwer James Joyce basearre syn masterwurk Ulysses op de Odyssee. It boek beskriuwt in dei út it libben fan Leopold Bloom en Stephen Dedalus. Alle haadstikken binne basearre op in haadstik út de Odyssee.
De film "Oh Brother, Where Art Thou?" fan de bruorren Joel en Ethan Coen is lyksa basearre op de Odyssee. It fertelt it ferhaal fan trije ûntsnapte finzenen, dy't op harren paad aventoeren meimeitsje dy't ferwize nei de aventoeren fan Odysseus.
Fryske oersetting [bewurkje seksje]
Fryske oersetting: Homêros, Odusseia, Utert, 2004 (Steven Sterk, Utjouwer), oerset troch Klaas Bruinsma, ISBN 9 07 37 89 087.
Keppeling om utens [bewurkje seksje]
- (nl) De Odyssee van Homeros: Folsleine tekst fan de Odyssee yn it Gryksk in oersetting yn it Nederlânsk dêrneist.
- (in) De Odyssea op Perseus Project
- (in) De betsjutting fan tradysjes yn de Odyssea
 |
Ofbylden dy't by dit ûnderwerp hearre, binne te finen yn de kategory Odyssey fan Wikimedia Commons. |
