Maksim Gorki

Ut Wikipedy
Gean nei: navigaasje, sykje
Maxim Gorki

Maksim Gorki (stavering wikselt) (Russysk: Максим Горький) skûlnamme fan Aleksej Maksimovitsj Pesjkov (Russysk: Алексе́й Макси́мович Пе́шков) (Nizjni Novgorod, 28 maart [O.T.: 16 maart] 1868Moskou, 18 juny 1936) wie in Russyske roman- en toanielskriuwer, waans komplekse libben en wurk gearfalle mei de Russyske Revolúsje. Yn syn hiele oeuvre spilet it dûbbele tema fan de ferachting foar de minske sa't er wier is en earbied foar wat de minske wêze kinne koe. (Fan guon minsken, bygelyks syn beppe yn 'Bernejierren', makke er in leafdefol portret.) Dêrneist spilet syn polityke ferwevenheid mei it kommunisme in grutte rol. Yn it Westen is him wol it ferwyt makke dat er syn keunstnerssiel oan it Kommunisme ferkocht hat.

De skûlnamme betsjut: Maksim de Bittere.

Yn 1935 waard hy haad fan it Russysk Skriuwersbûn. Dêrmei wie hy in machtich man en beskermeling fan Stalin. Gorki formulearre yn syn taspraak op het earste kongres fan Sovjetskriuwers yn 1935 de artistike doktrine fan it sosjalistysk realisme. By syn wichtichste wurk hearre "De mem" en syn autobiografysk wurk ('Bernejierren', 'Under de minsken' en 'Myn universiteiten, dy't in goed byld jouwe fan it Russyske libben fan foar de revolúsje en de oanrin dêrta).

In hiele protte fan syn wurk is yn Ruslân ferfilme, mar ek yn bygelyks Spanje, Dútslân en Sweden.

Asteroide 2768 Gorky, is neamd nei de skriuwer.


Libben[bewurkje seksje | edit source]

Lev Tolstoi mei Gorki op Jasnaja Poljana yn 1900..

1868, 16 maart. Wurd berne as soan fan in timmerman en meubelmakker.
1871 - 1879 Alekséj wennet by pake en beppe, de Kasjírins.
1879 Mem giet dea oan tuberkuloaze.
1879 - 1884 'Under de minsken' yn Nizjni Nowgorod. Hat alle mooglike baansjes. Rekket yn de kunde mei de klassiken út de wrâldliteratuer.
1884 - 1888 Yn Kazan. Docht fan alles wat, kriget kunde oan guonts fan de Narodniki-beweging
1887 Pake en beppe stjerre. Hy rekket ferbittere en grimmitich en sjit himsels in kûgel yn't boarst.
1888 - 1889 Swalket troch Ruslân, is fisker en arbeidet by it spoar. Wurdt troch de plysje yn it each hâlden.
1889 Hat in ferhâlding mei in troud frommes: Olga Kaminskaja, moat flechtsje.
1891 - 1892 Swalket troch hiel Súd-Ruslân en de Kaukasus.
1892 Tiflis. Literêr debút Makar Tsjoedra, nimt de namme Gorki oan.
1892 - 1895 Wer yn Nizjni Novgorod, hat wer omgong mei Olga K. en skriuwt oer lossinnige omswalkers.
1895 - 1896 Sjoernalist, trout mei Jekaterina Wolzjina. Soan: Maksim.
1899 - 1900 Moetet Tsjechov, Boenin en Tolstoi.
1901 Wurdt oanhâlden fanwege polityke aksjes. Komt frij op foarspraak fan Tolstoi. Dochter: Katja.
1902 De tsaar behindert syn talitting oan de Akadeemje fan Wittenskippen. Tsjechov en Korolenko binne solidêr en stappe op.

Sitaten[bewurkje seksje | edit source]

1931. Vorosjilov, Gorki, Stalin (lofts nei rjochts)
  • 'Men moat telle kinne al wie it mar om net op jin fyftichste mei in fanke fan tweintich boaskje te wollen'.
  • "Если враг не сдается, его уничтожают" (At de fijân net belies jaan wol, sil er ferneatige wurde!)
  • 'At jo nocht hawwe oan it wurk, is it libben wille! At it wurk in plicht is, is it libben slavernij'.
  • 'It iene ellindige wêzen siket in oar ellindich wêzen; dan is er lokkich'.

Bibliografy (seleksje)[bewurkje seksje | edit source]

  • 1893-95 Sketsen en Ferhalen; (ferhalen oer omswindlers yn ferskillende deiblêden; yn boekfoarm: 1898; 2 dielen)
  • 1895 Pake Archíp en Ljónka
  • 1895 De âlde Izergil
  • 1895 It liet fan de stoarmfûgel
  • 1897 It echtpear Orlów
  • 1897 Malwa
  • 1898 Seisentweintich manlju en in famke
  • 1899 Fomá Gordéjew; roman; (Ned. oerset.: 1956; Foma Gordejew; troch: H.I. ter Laan |Koekryniksi)
  • 1901 Mescane: sceny v dome Bezsemenova; toanielstik; (Ned. oers.:De kleine luiden; troch: Marko Fondse)
  • 1902 Nachtasyl; (Ned. oers. yn 2001; Op de bodem)
  • 1905 Deti solnca; (Ned. oers.: 1907; Zonnekinderen; troch: Josine C. Termaat)
  • 1905 Simmergasten; toaniel; (Ned. oers.: 1989; fan: Bob Snijers | Guy Joosten)
  • 1905 Literêr portret fan Tsjechov
  • 1906-07 Mat'; (Ned. oers.: 1978; De moeder)
  • 1908 Ziznj nenu znovo celovek; (Ned. oers.: 1908; De politiespion; en yn 1984 as: Het leven van een nutteloos mens; troch: Nico Scheepmaker)
  • 1908 De Biecht
  • 1910 It libben van Matwéj Kozjemjákin
  • 1912-13 Detstvo; (Ned. oers.: 1919; Mijn jeugd; troch: Th. Holdert; en yn 1982 as: Kinderjaren; troch: Maarten Tengbergen)
  • 1913 Skazki ob Italii
  • 1914 W ljoedjach; (Ned. oers.: 1919; Onder vreemden; yn 1949 as: Onder vreemde mensen; en yn 1983 as: Onder de mensen; troch: Maarten Tengbergen)
  • 1917-18 publikaasjes yn 'Het nieuwe Leven' ûnder de rubryk: Voortijdige gedachten (yn 1918 waard it deiblêd troch Lenin ferbean)
  • 1919 Vospominanija o L've Nikolaeviche Tolstom; Literêr portret fan Tolstój
  • 1922 Moí oeniwersitéty; (Ned. oers.: 1930; Uit mijn studententijd; 1985 as: Mijn universiteiten; troch: Maarten Tengbergen)
  • 1924 Literêr portret fan Lenin
  • 1927-37 Djisn Klima Samgina; (Ned. oers.: 1935; Klim Samgin's opstandige jeugd; troch: S. van Praag)
  • 1928 Kak ja oetsielsja; (Ned. oers.: 1935; Hoe ik leerde; troch: Jan Jongert)
  • 1931 Jegór Boelytsjów en de oaren; toanielstik
  • 1932 Dostigájew en de oaren; toanielstik
  • 1953 Under de libbenen;
  • 1963 Literaturnye portrety; (Ned. oers.: 1982; Portretten; troch: C.J. Pouw)

Oar wurk

  • 1958 Brieven fan Gorky en Andreev, 1899-1912; (Yershov, Peter)
  • 1972 Polnoje Sobranije Sotsjineni; samle wurk
  • 1991 Korrespondinsje Romain Rolland, Maxime Gorki; 1916-1936; Pérus, Jean
  • 2000 Brieven A.P. Tsjechow & Maxim Gorki; 1898-1904; (Ned. oers.: Anne Stoffel)

Literatuer[bewurkje seksje | edit source]

ûnder oaren:

  • 1953 Autobiography of Maxim Gorky; [Logue, Christopher]
  • 1984 Maxim Gorki; [Idzikowski, Ilse | Jarosch, Günther]
  • 1973 Maxim Gorki; [Rischbieter, Henning]
  • 1974 Revolution und Kunst. Betrachtungen über die Beziehungen zwischen Lenin und Gorki; (Bjalik, Boris)
  • 1978 Die frühen Dramen M. Gor'kijs in ihrem Verhältnis zum dramatischen Schaffen A. P. Cechovs; [Pailer, Wolfgang]
  • 1982 Dramenübersetzung. Sprachtheoretische und dramaturgische Aspekte, dargestellt am Beispiel des Schauspiels "Sommergäste" von Maksim Gor'kij; [Haas, Beatrice]
  • 1984 Maxim Gorki. Leben und Werk; [Ludwig, Nadeshda]
  • 1986 Russyske letterkunde. Oersjoch fan de wichtichste skriuwers en streamingen fan Poesjkin oant Soltsjenitsjin; E. Waegemans.
  • 1990 Maksim Go'rkijs Weg in die russische Sozialdemokratie; [Katzer, Nikolaus]
  • 1990 Gorki. Sturmvogel der Revolution. Eine Biographie; [Troyat, Henri]
  • 1993 Der sozialistische Übermensch. M. Gor'kij und der sowjetische Heldenmythos; [Günther, Hans]
  • 1993 Mit Tränen löschst du das Feuer nicht. Maxim Gorki und sein Leben; [Studnitz, Cecilia von]
  • 1999 Maxim Gorki. Mit Selbstzeugnissen und Bilddokumenten; [Gourfinkel, Nina]
  • 2003 Maxim Gorki in Saarow 1922/23; [Ebert, Christa]

Sjoch ek[bewurkje seksje | edit source]