Eise Eisinga
Ut Wikipedy
Eise Eisinga (* 21 febrewaris 1744, Dronryp - † 27 augustus 1828, Frjentsjer) wie in wolkjimmer, amateur astronoom en skepper fan it planetarium yn Frjentsjer. Njonken dat hat noch ferskate funksjes yn Frjentsjer hân.
Eisinga krige ûnderwiis fan syn heit, dy't in soad niget hie oan wiskunde en stjerrekunde, en wie der by doe't Wytse Foppes Dongjuma in wichtige astronomyske wiernimming die.
Ynhâld |
[bewurkje seksje] Planetarium
Doe't op 8 maaie 1774 Merkurius, Fenus, Mars, Jupiter en de Moanne tegearekamen, skreau de Ljouwerter Krante oer in boekje dat foarsei dat dy gearstand de ein fan de wrâld wêze soe. Dêr kaam panyk fan, dat Eisinga woe de lju fan Frjentsjer sjen litte krekt wat in gearstân fan planeten wie. Hy begûn de bou fan in planetarium yn syn hûs.
Eisinga waard stipe troch heechlearaar en fysikus J. H. van Swinden, in patriot.
It planetarium waard sa grut dat Eisinga it yn syn hûs ynboude. Yn 1781 wie er ree mei de bou. Sûnt dy tiid jout it planetarium de stân fan de planeten oan. It hûs waard yn 1826, foar syn dea, kocht troch it ryk, en is no it Eise Eisinga Planetarium. It planetarium rint hieltiid noch.
De skriuwer Piter Terpstra hat in roman oer it libben fan Eise Eisinga skreaun mei de titel Wolken en stjerren en Willem Bartels van der Kooi hat syn portret skildere
[bewurkje seksje] Polityk
Eisinga wie patriot en krige in konflikt mei de fan de prins oertsjûchde skutterij, dat hy moast yn 1787 flechtsje. Hy gie nei Dútslân, mar doe't er hearde dat syn wiif stoarn wie en der beslach op syn hûs lei wie, fêstige er him as wolkjimmer yn Fiskfliet. Yn [[1791] waard er dochs nog oppakt en foar fiif jier út Fryslân ferballe. Hy wertroude mei in frou út Fiskfliet en kaam earst nei de omkearing fan 1795 werom yn Frjentsjer. Hy waard lid fan it Frysk Provinsjaal Bestjoer yn de Bataafske Republyk.
[bewurkje seksje] Neitins
Eise Eisinga is as ien fan de 50 tema's opnomd yn de kanon fan Nederlân fan de kommisje-Van Oostrom. Teffens is er opnaam yn de Kanon fan de Fryske skiednis en yn Frjentsjer stiet in monumint ta syn neitins.
[bewurkje seksje] Boarne
- Brouwer, J. H. e.o. (red), Encyclopedie van Friesland, 1958. Eisinga, Eise.
